با به بنبست رسیدن ابتکارات دیپلماتیک و تغییر قواعد سنتیِ درگیری، پرسشها درباره احتمال کشیده شدن منطقه به ورطهی تشدیدِ غیرقابلکنترلِ تنشها افزایش یافته است؛ وضعیتی که میتواند معادلات بازدارندگی و توازن قوا را در خاورمیانه دگرگون سازد.
در همین راستا، تحلیلگر سیاسی الجزیره خاطرنشان میکند که پس از توقف ابتکار عمل عمان — که هدف آن شفافسازی و تفسیر بند ۵ تفاهمنامه مربوط به تنگه هرمز بود — تنشها در منطقه تشدید شده است. این بنبست ناشی از اصرار رژیم ایران بر اعمال حاکمیت خود بر این تنگه بود؛ موضعی که از سوی سلطاننشین عمان، کشورهای حوزه خلیج فارس و جامعه جهانی رد شده است.
او توضیح میدهد که منطقه در مسیر تشدید تنشها قرار گرفته و خطر خارج شدن اوضاع از کنترل وجود دارد، چرا که سپاه پاسداران در حال بسیج نیروهای نیابتی خود و آمادهسازی جبههها برای رویارویی تمامعیار است. او همچنین به تحولی مهم در میدان اشاره میکند: عربستان سعودی — با هماهنگی فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) — در واکنش به حملاتی که خاک این کشور را هدف قرار داده بودند، دست به عملیاتی علیه نیروهای «الحشد الشعبی» در عراق زده است.
سنتکام این حملات هوایی را پاسخی قاطع به بیش از ۳۰ حمله پهپادی هدایتشده توسط سپاه پاسداران در ۷۲ ساعت گذشته توصیف کرد. سخنگوی مربوطه هشدار میدهد که تلاشهای رژیم ایران برای اعمال حاکمیت خود بر تنگه هرمز، تهدیدی حیاتی برای کشورهای حوزه خلیج فارس محسوب میشود و در صورتی که هزینههای این وضعیت از حد تحمل فراتر رود، ممکن است آنها را به اتخاذ اقدامی قاطع وادارد.
تحلیلگر نظامی الجزیره تأکید میکند که رژیم ایران با حملات شب گذشتته به اردن رسماً از مرحله صبر راهبردی عبور کرده و در حال تدوین مرحلهای تازه در دکترین نظامی خود است؛ مرحلهای که بر پایه اقدام پیشدستانه و کنشگرانه استوار است.
موضع ایالات متحده
راب آرلت — که پیشتر ریاست ستاد انتخاباتی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در ایالت دلاور را بر عهده داشت — معتقد است اقدامات تهران نشاندهنده بیاعتنایی آنها به خطوط قرمز و همچنین صلح و امنیت بینالمللی است. او خاطرنشان میکند که دولت آمریکا فرصت کافی به دیپلماسی داد، اما این تلاشها به دلیل رد پیشنهادهای عمان از سوی تهران و تشدید تنشها در تنگه هرمز ناکام ماند.
به گفته آرلت، واشنگتن در حال حرکت به سوی راهبردی است که ترکیبی از تشدید تحریمهای اقتصادی و احتمال استفاده از نیروی نظامی مستقیم را در بر میگیرد؛ این راهبرد همچنین شامل گفتگوهایی پیرامون اعزام نیروهای کمکی آمریکا برای تأمین امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز است.
آرلت به مذاکرات فشردهای اشاره میکند که میان ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در کاخ سفید برگزار شد؛ مذاکراتی که بر تقویت همکاریهای دوجانبه و منطقهای با هدف درهمشکستن قدرت رژیم ایران و خنثیسازی تهدیدها در منطقه متمرکز بود.
پیش از تحولات میدانی اخیر، ترامپ — که آخر هفته گذشته بهطور ناگهانی کارزار بمباران دوهفتهای ایالات متحده را متوقف کرد — اعلام کرده بود که مذاکرات خوبی با تهران در جریان است.
تحلیلگران بر این باورند که خاورمیانه با وضعیتی با حاصلجمع صفر روبروست؛ وضعیتی که در آن، محاسبات نادرست جرقه یک رویارویی تمامعیار احتمالی را زده است؛ رویاروییای که فاقد هرگونه سقف سیاسی بوده و با واکنشهایی همراه است که مهار آنها دشوار میباشد.
این ارزیابی مبتنی بر اصرار واشنگتن و متحدانش بر استفاده از زور و تأمین امنیت آبراهها، در کنار رویکرد تهران به سمت اقدامات پیشدستانه و فعالسازی جبهههای منطقهایاش است.
