پاکستان و عربستان سعودی شرکای راهبردی در حوزه دفاعی هستند. اما کارشناسان میگویند مقابله اسلامآباد با حوثیهای مورد حمایت جمهوری اسلامی نیز محدودیتهایی دارد.پاکستان هفته گذشته حملات شبهنظامیان حوثی مورد حمایت جمهوری اسلامی در یمن، به نفتکشهای عربستان سعودی در دریای سرخ را محکوم کرد؛ حملاتی که همزمان با گسترش دامنه درگیریها در خاورمیانه صورت گرفته است.
وزارت خارجه پاکستان در بیانیهای هشدار داد که هرگونه تهدید حوثیها علیه منافع دریایی اسلامآباد در دریای سرخ ممکن است با “استفاده مشروع از زور” روبرو شود.
پاکستان با عربستان سعودی روابط تجاری و امنیتی نزدیکی دارد و کشتیهایی با پرچم پاکستان مرتباً در بنادر عربستان در دریای سرخ تردد میکنند. دو کشور در سپتامبر سال گذشته یک توافقنامه دفاع متقابل امضا کردند که شامل بند “امنیت جمعی” است؛ به این معنا که حمله به یکی از دو کشور، حمله به هر دو تلقی میشود.
پس از آنکه حوثیها هفته گذشته موشکهایی به جنوب عربستان سعودی شلیک کردند، وزارت خارجه پاکستان بار دیگر بر “پایبندی تزلزلناپذیر” این کشور به پیمان امنیتی با ریاض تأکید کرد.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
در عین حال، پاکستان روابطی نیز با ایران دارد و در ماههای اخیر یکی از میانجیگران اصلی میان تهران و واشنگتن برای پایان دادن به جنگ ایران بوده است.
هرگونه اقدام نظامی علیه حوثیهای مورد حمایت ایران میتواند اسلامآباد را در یکی از پیچیدهترین موقعیتهای سیاست خارجی سالهای اخیرش قرار دهد.
موازنه دشوار پاکستان میان عربستان و ایران
از نظر تاریخی، عربستان سعودی و پاکستان روابطی نزدیک و راهبردی در حوزه نظامی داشتهاند. ژنرالها و مشاوران نظامی پاکستانی دهههاست که به پادشاهی عربستان کمک میکنند.
فارع المسلمی، کارشناس امور یمن در اندیشکده “چتم هاوس” مستقر در لندن، به دویچه وله میگوید که نیروهای پاکستانی هماکنون نیز در یمن و در حمایت از عربستان حضور دارند و “در کنار نیروهای سعودی، مأموریتهای امنیتی و آموزشی را انجام میدهند.”
با این حال، یک مقام پاکستانی که با دویچه وله گفتوگو کرده، این ادعا را قاطعانه رد کرده است.
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
با وجود این، اگر حملات حوثیها به نفتکشها و کشتیهای تجاری در دریای سرخ تشدید شود، عربستان سعودی ممکن است از پاکستان درخواست کمک کند.
مایکل کوگلمن، پژوهشگر ارشد اندیشکده “شورای آتلانتیک” در واشنگتن، به دویچه وله میگوید: «پاکستان یکی از نزدیکترین شرکای دفاعی ریاض است و پیمان دفاع متقابل میان دو کشور چنین درخواستی را کاملاً محتمل میسازد. از آنجا که عربستان خود نیز هدف حملات ایران قرار گرفته، اگر احساس کند فشارهای امنیتی افزایش یافته، ممکن است بیش از پیش برای دریافت کمک نظامی به اسلامآباد روی آورد.»
با این حال، بهبود روابط پاکستان با ایران و نقش میانجیگرانه اسلامآباد برای پایان دادن به درگیری میان آمریکا و ایران، میتواند هرگونه نقش نظامی پاکستان به نفع عربستان را پیچیدهتر کند.
عایشه صدیقه، تحلیلگر نظامی پاکستانی و پژوهشگر ارشد کالج کینگ لندن، به دویچه وله میگوید: «روابط پاکستان و ایران پیچیده است و بر پایه محاسبه منافع تاکتیکی هر دو طرف شکل گرفته است. با این حال، پاکستان بارها به ایران هشدار داده است که در صورت بروز درگیری، از عربستان سعودی حمایت خواهد کرد.»
پس از یک دوره تنشهای بیسابقه در سال ۲۰۲۴، زمانی که ایران و پاکستان به حملات موشکی فرامرزی علیه یکدیگر دست زدند، دو کشور همسایه از آن زمان روابط دیپلماتیک خود را بازسازی کرده و همکاریهای خود را برای مقابله با گروههای شبهنظامی فعال در امتداد مرز مشترکشان افزایش دادهاند.
کوگلمن میگوید: «ارائه حمایت نظامی محدود از عربستان لزوماً به معنای قطع روابط پاکستان با ایران نیست. اما در شرایطی که اسلامآباد تلاش میکند خود را به عنوان میانجی بیطرف معرفی کند، گسترش حمایت نظامی از ریاض میتواند سوءظن تهران را تشدید کرده و نقش دیپلماتیک پاکستان را تضعیف کند.»
پاکستان تا چه حد میتواند از ریاض حمایت کند؟
تحلیلگران میگویند اگر عربستان سعودی درخواست کمک کند، اقدام پاکستان به احتمال زیاد نه مشارکت در عملیات تهاجمی، بلکه بر حفاظت از منافع عربستان متمرکز خواهد بود.
عایشه صدیقه میگوید: «اولویت مشارکت دفاعی خواهد بود، زیرا گسترش عملیات در دریای سرخ ممکن است بیش از حد پرخطر باشد.»
به گفته این تحلیلگر نظامی، چنین رویکردی میتواند شامل تبادل اطلاعات، همکاری در حوزه پدافند هوایی، نظارت دریایی و حفاظت از زیرساختهای حیاتی عربستان باشد؛ اقدامی که به پاکستان امکان میدهد بدون مشارکت در عملیات تهاجمی، از ریاض حمایت کند.
بیشتر بخوانید: حوثیها در جنگ ایران چه نقشی بازی میکنند؟
کوگلمن میافزاید: «با وجود روابط عمیق نظامی و پیمان دفاع متقابل با عربستان سعودی، بعید است پاکستان سلاح یا نیرو اعزام کند. اسلامآباد بر جلوگیری از تشدید تنشهای منطقهای و حفظ نقش میانجی خود در مناقشه ایران تمرکز دارد. از این رو، هرگونه حمایت نظامی از ریاض از نظر سیاسی پرخطر است و میتواند به روابط این کشور با تهران آسیب بزند.»
آیا ریاض تنش را تشدید خواهد کرد؟
عربستان سعودی از زمانی که عملیات نظامی گسترده خود در یمن را متوقف کرد، خویشتنداری قابل توجهی از خود نشان داده است. با این حال، حملات مکرر به زیرساختهای نفتی و کشتیرانی تجاری ممکن است در نهایت ریاض را وادار به واکنشی تهاجمیتر کند.
المسلمی میگوید: «ادامه حملات حوثیها به کشتیهای عربستان میتواند ریاض را وادار کند از خویشتنداری دست بردارد و دست به اقدام نظامی بزند.»
به گفته عایشه صدیقه، اما هنوز روشن نیست که عربستان سعودی در حال حاضر توانایی لازم برای ورود به یک جنگ فرسایشی نامتقارن علیه حوثیها را داشته باشد.
این تحلیلگر میافزاید: «عربستان گرچه ممکن است حملات هوایی خود را تشدید کند، اما بعید است صِرف افزایش بمبارانها بهتنهایی بتواند هدف تأمین امنیت بیشتر برای پادشاهی سعودی را محقق سازد.»
تحلیلگران بر این امر توافق دارند که اسلامآباد احتمالاً از امنیت دریایی و آزادی کشتیرانی حمایت خواهد کرد، اما در شرایطی که خطر درگیری میان آمریکا و ایران همچنان وجود دارد، از حملات مستقیم به مواضع حوثیها خودداری خواهد کرد.
با این حال، اگر درگیریها در دریای سرخ تشدید شود، حفظ بیطرفی برای پاکستان با افزایش فشارهای ریاض و تهران، بیش از پیش دشوار خواهد شد.
کوگلمن میگوید: «روند تحولات در مناقشه ایران، میزان تحمل عربستان سعودی در برابر حملات حوثیها را تعیین خواهد کرد.»
او میافزاید: «اگر وقفه فعلی بین آمریکا و ایران ادامه یابد، احتمالاً ریاض ترجیح خواهد داد این حملات را تحمل کند و از تشدید تنش بپرهیزد. با این حال، عربستان همچنان پاکستان را شریک کلیدی خود در حوزه امنیت خواهد دانست، زیرا حملات حوثیها احتمالاً حتی در صورت پایان یافتن جنگ ایران نیز متوقف نخواهد شد.»
