تشییع علی خامنه‌ای؛ نمایش وفاداری یا رفراندوم خیابانی حکومت؟

حکومت ایران برای دهه‌ها از راهپیمایی‌ها، مراسم بزرگداشت و تشییع‌جنازه‌ها به‌عنوان نشانه‌هایی از حمایت مردمی استفاده کرده است. تشییع علی خامنه‌ای نیز در همین راستا به عنوان نمایش قدرت و “رفراندوم ولی فقیه” معرفی شد.پرونده مراسم خاکسپاری علی خامنه‌ای با تدفین او در مشهد بسته شد، اما جدال بر سر معنای سیاسی این مراسم همچنان ادامه دارد. این مراسم نه‌تنها صحنه وداع با رهبر پیشین جمهوری اسلامی بود، بلکه عرصه‌ای برای نمایش قدرت، رقابت روایت‌ها و خوانش‌های متفاوت از وضعیت سیاسی ایران نیز شد.

دوربین‌ها در روزهای برگزاری مراسم، هزاران تصویر ثبت کردند؛ تصاویری که در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست شد و هر طرف، از آن‌ها برای تقویت روایت خود استفاده کرد. از نگاه حکومت و طرفدارانش، جمعیت حاضر در مراسم نشانه “بیعت دوباره” با نظام بود. در مقابل، مخالفان گفتند حکومت بار دیگر کوشید یک مراسم آیینی و حکومتی را به نشانه‌ای از مشروعیت سیاسی تبدیل کند.

سنت قدیمی حکومت؛ خیابان به جای صندوق رای

برای دهه‌ها، حکومت ایران از راهپیمایی‌ها، مراسم بزرگداشت و تشییع‌جنازه‌ها به‌عنوان نمادهایی از حمایت مردمی استفاده کرده است. رسانه‌های حکومتی به‌طور معمول بر اندازه جمعیت، تصاویر خیابان‌های پرشده و آمار شرکت‌کنندگان تاکید می‌کنند و آن را نشانه‌ای از پشتیبانی عمومی از نظام معرفی می‌کنند.

مقام‌ها همچنین در چنین مراسمی با دعوت از رسانه‌های خارجی که معمولا اجازه فعالیت آزاد در ایران ندارند، و نیز با حضور سیاستمداران و چهره‌های عمومی از کشورهای دیگر، در پی جلب توجه بین‌المللی هستند. نمایندگان حزب‌الله، حوثی‌ها و گروه‌های فلسطینی نیز اغلب حضوری پررنگ در این مراسم دارند و گاهی حتی بیش از نمایندگان رسمی کشورهای خود مورد توجه قرار می‌گیرند.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

در مراسم تشییع علی خامنه‌ای نیز همین الگو تکرار شد. مقام‌های رسمی، این مراسم را نه فقط آیین سوگواری، بلکه نمایش وفاداری عمومی به نظام و حتی “رفراندوم ولایت فقیه” توصیف کردند. پیش‌بینی حضور میلیونی، طراحی مسیرهای چندگانه و آماده‌سازی خودروی ویژه تشییع به شکل ضریح امام هشتم شیعیان نشان می‌داد حکومت می‌خواست این مراسم را به یکی از بزرگ‌ترین نمایش‌های سیاسی پس از انقلاب تبدیل کند.

رسانه‌های نزدیک به حاکمیت آشکارا از زبان رفراندوم استفاده کردند. خبرگزاری مهر، نزدیک به اصولگرایان، با تیتر “رفراندوم برگزار شد، کافی است قاب خیابان‌ها را ببینید” نوشت: «شاید سال‌ها بعد، آمارها و ارقام محل بحث باشد؛ اما آنچه از حافظه مردم پاک نخواهد شد، تصویر همین خیابان‌های لبریز از جمعیت است. تصویری که نه با هوش مصنوعی ساخته شد، نه با تدوین و نه با روایت رسانه‌ها. این تصویر را میلیون‌ها نفر با قدم‌های خود خلق کردند؛ همان قدم‌هایی که تهران را به بزرگ‌ترین بدرقه تاریخ معاصر خود رساند.»

خبرگزاری تسنیم، نزدیک به سپاه پاسداران، نیز با تیتر “تشییع آقای شهید ایران؛ رفراندوم اجتماعی بدون صندوق رای” مدعی شد که این تشییع جنازه نشان می‌دهد مردم نظام را قبول دارند و به ولایت فقیه رأی داده‌اند.

احمد خاتمی، امام جمعه موقت تهران، نیز تشییع خامنه‌ای در تهران، قم، مشهد، نجف، کربلا و دیگر شهرها را در تاریخ معاصر کم‌نظیر خواند. او گفت حتی رسانه‌های غربی نیز از حضور ده‌ها میلیون نفر در این مراسم سخن گفته‌اند و برخی رسانه‌های بین‌المللی این حضور را به “همه‌پرسی ملی در حمایت از جمهوری اسلامی” تعبیر کرده‌اند.

او گستردگی حضور مردم را نخستین ویژگی این تشییع دانست و گفت در این مراسم، همه سلایق، گرایش‌ها و اقشار مختلف جامعه، در کنار یکدیگر حضور یافتند و انگیزه آنان عشق، ارادت و قدردانی از “رهبری” بود.

سابقه بهره‌برداری سیاسی از تشییع‌ها

استفاده سیاسی از مراسم تشییع، در جمهوری اسلامی سابقه‌ای طولانی دارد. حکومت بارها کوشیده است تجمع‌های آیینی و سوگواری‌های بزرگ را به نشانه‌ای از رأی سیاسی مردم به نظام تبدیل کند.

نمونه روشن آن تشییع قاسم سلیمانی بود. روزنامه کیهان، نزدیک به دفتر علی خامنه‌ای، در ۱۳ بهمن ۱۳۹۸ در مطلبی به نقل از ابراهیم رئیسی، رئیس وقت قوه قضائیه، نوشت: «مردم در رفراندوم میلیونی تشییع پیکر شهید سلیمانی به مقاومت رای دادند.»

همین منطق اکنون درباره خامنه‌ای نیز تکرار شده است. در این روایت، حضور در یک مراسم سوگواری به معنای حمایت از نظام، رأی به ولایت فقیه و پذیرش مسیر سیاسی جمهوری اسلامی تفسیر می‌شود. به این ترتیب، خیابان جای صندوق رأی را می‌گیرد و مراسم آیینی به ابزار تولید مشروعیت سیاسی تبدیل می‌شود.

مخالفان: نمایش مدیریت‌شده مشروعیت

در مقابل، مخالفان حکومت معتقدند این رویدادها عمدتا جنبه نمایشی دارند و با اتکا به آمارهای اغراق‌آمیز از تعداد شرکت‌کنندگان و تصاویر حساب‌شده و مدیریت‌شده، تصویری از مشروعیت سیاسی ارائه می‌کنند که لزوماً با واقعیت‌های موجود در جامعه همخوانی ندارد.

از نگاه آنان، اگر قرار باشد میزان حمایت عمومی از حکومت سنجیده شود، معیار آن باید انتخابات آزاد، امکان فعالیت رسانه‌های مستقل، آزادی تجمع مخالفان و نظرسنجی‌های قابل اعتماد باشد، نه مراسمی که حکومت خود سازمان‌دهی، پوشش رسانه‌ای و روایت رسمی آن را در اختیار دارد.

آخرین انتخابات در جمهوری اسلامی نیز برای مخالفان نمونه‌ای از همین شکاف است. علی خامنه‌ای پیش از آن انتخابات تاکید کرده بود حضور در آن به معنای “آری” به جمهوری اسلامی است، اما طبق آمار رسمی، مشارکت حدود ۴۰ درصد اعلام شد. برخی کارشناسان حتی همین رقم را نیز به چالش کشیده و آن را عددسازی دانسته‌اند.

در چنین زمینه‌ای، مخالفان می‌گویند حکومتی که در صندوق رای با مشارکت پایین مواجه می‌شود، می‌کوشد از خیابان، تشییع‌جنازه و مراسم آیینی به‌عنوان جایگزین مشروعیت انتخاباتی استفاده کند.

“حضور در خیابان به جای رفراندوم”

رضا علیجانی، فعال سیاسی، در گفت‌وگو با دویچه‌وله می‌گوید جمهوری اسلامی پس از شکست در انتخابات دوم خرداد ۱۳۷۶، به طور دائم حضور مردم در خیابان را به‌عنوان رفراندوم جا می‌زند. به گفته او، دلیل این انتخاب روشن است: حضور در خیابان قابل شمارش دقیق نیست و می‌توان با آن عددسازی کرد.

علیجانی می‌گوید جمهوری اسلامی پس از جنبش سبز و تظاهرات میلیونی مردم و سپس اعتراضات سال‌های ۱۳۹۶، ۱۳۹۸، ۱۴۰۱ و اعتراضات اخیر، عملا خیابان را از دست داد. به باور او، از زمان جنگ شرایط تغییر کرده و جمهوری اسلامی تلاش دارد از وضعیت بحرانی کشور برای بازپس‌گیری خیابان استفاده کند.

او می‌گوید با استناد به مساحت خیابان‌ها و تعداد افرادی که می‌توان با کمک روش‌های تصویری و هوش مصنوعی شمرد، می‌توان تایید کرد که ادعای حکومت درباره حضور اکثریت درست نیست. به گفته علیجانی، حکومت تلاش کرد از این تشییع جنازه برای “مصادره مردم” استفاده کند.

علیجانی همچنین معتقد است تشییع جنازه روح‌الله خمینی هم پرشورتر بود و هم طبیعی‌تر. او مراسم خامنه‌ای را “فریبکارانه” و “غیرطبیعی” توصیف می‌کند که حمایت قلبی حامیان حکومت را هم به همراه نداشت. او می‌گوید هدف نهایی از این تظاهرات، ایجاد مسئولیت و مشروعیت برای تداوم جنگ به نام انتقام بود.

جنگ بر سر عددها

یکی از مهم‌ترین محورهای اختلاف روایت، آمار شرکت‌کنندگان بود. خبرگزاری فارس مدعی شد ۴۱ تا ۴۳ میلیون نفر در مراسم تشییع خامنه‌ای در ایران و عراق شرکت کرده‌اند که ۱۰ میلیون نفر از آن مربوط به عراق بوده است.

این آمار از همان ابتدا با تردید و انتقاد روبه‌رو شد. بر این اساس وبسایت فکت‌نامه، این عدد را “عجیب، غیرمنطقی و اغراق‌آمیز” خواند. به نوشته این وبسایت، به دلیل محدودیت داده‌ها و وجود متغیرهای زمانی و مکانی، تخمین دقیق جمعیت ممکن نیست، اما طبق تحقیقات فکت‌نامه می‌توان با اطمینان نسبی گفت جمعیت تشییع‌کننده خامنه‌ای در تهران در مقیاس چندصد هزار نفر بوده و با اعداد و ارقام چندمیلیونی فاصله زیادی دارد.

افزون بر این، ادعای حضور بیش از ۳۰ میلیون نفر در مراسم تهران، قم و مشهد نیز در مقیاس جمعیت کل سه استان غیرطبیعی است. این اعداد بیش از ۱/۵ برابر کل مجموع جمعیت استان‌های تهران، قم و خراسان رضوی در سال ۱۴۰۵ است.

برای آنکه آمار خبرگزاری فارس درست باشد، باید پذیرفت علاوه بر کل جمعیت این سه استان، ۸ تا ۱۰ میلیون نفر نیز از استان‌های دیگر به این مراسم آمده باشند. این در حالی است که ظرفیت تردد کل جاده‌های کشور، طبق آمار وزارت راه و شهرسازی، در شرایط عادی حدود ۲/۲ میلیون سفر در روز است.

جمعیت حاضر لزوماً یک معنا ندارد

حتی اگر جمعیت قابل توجهی در مراسم شرکت کرده باشد، مشکل اصلی در تفسیر سیاسی آن است. حضور در یک تشییع‌جنازه می‌تواند دلایل گوناگونی داشته باشد: باور ایدئولوژیک، تعلق مذهبی، فشار اجتماعی، حضور سازمانی، کنجکاوی، سوگواری شخصی، عادت آیینی یا حتی احساس ملی در شرایط جنگی.

حکومت اما همه این انگیزه‌های متفاوت را در یک معنا خلاصه می‌کند: حمایت از نظام. در این روایت، هر قدم در خیابان به رای سیاسی تبدیل می‌شود و هر تصویر از جمعیت، سند وفاداری به ولایت فقیه معرفی می‌شود.

این در حالی است که حتی اگر بخشی از جامعه همچنان پایگاه اجتماعی جمهوری اسلامی را تشکیل دهد، نمی‌توان از حضور جمعیتی در یک مراسم حکومتی نتیجه گرفت که اکثریت جامعه از سیاست‌های نظام، ولایت فقیه یا ادامه مسیر سیاسی حکومت حمایت می‌کنند.

مراسم خامنه‌ای در خلا برگزار نشد. این تشییع پس از جنگ، در میانه بحران جانشینی، فشار اقتصادی، شکاف اجتماعی و تنش‌های شدید خارجی برگزار شد. به همین دلیل، کارکرد آن فقط یادبود رهبر پیشین نبود، حکومت نیاز داشت پس از مرگ خامنه‌ای، تصویری از انسجام، تداوم و توان بسیج خیابانی نشان دهد.

از این منظر، مراسم تشییع به بخشی از مدیریت سیاسی پس از جنگ تبدیل شد. شعارهای انتقام، حضور متحدان منطقه‌ای، تأکید بر جمعیت میلیونی و تعبیرهایی مانند “رفراندوم اجتماعی بدون صندوق رای” همگی در خدمت یک هدف بودند: نشان دادن اینکه جمهوری اسلامی پس از مرگ رهبر پیشین، همچنان قدرت بسیج، روایت‌سازی و کنترل خیابان را دارد.

اما تاکید شدید بر نمایش مشروعیت، خود می‌تواند نشانه اضطراب مشروعیت نیز باشد. حکومتی که هر مراسم سوگواری را به رفراندوم تعبیر می‌کند، در واقع می‌کوشد خلأیی را پر کند که با مشارکت پایین انتخاباتی، سرکوب اعتراضات و بی‌اعتمادی عمومی ایجاد شده است.

خیابان جای رفراندوم واقعی را نمی‌گیرد

تشییع علی خامنه‌ای بی‌تردید رویدادی مهمی بود و بخشی از مردم نیز در آن شرکت کردند. حکومت نیز توان بسیج و سازمان‌دهی خود را نشان داد. اما بزرگی یک مراسم لزوما به معنای مشروعیت سیاسی یک نظام نیست.

تشییع‌جنازه می‌تواند نشانه سوگواری، وفاداری، اجبار، سازمان‌دهی، عادت، ایمان، ترس، کنجکاوی یا ترکیبی از همه این‌ها باشد. مشکل از جایی آغاز می‌شود که حکومت همه این معانی متفاوت را به یک معنا تقلیل می‌دهد: رای به نظام.

از این منظر، تشییع خامنه‌ای بیش از آنکه پاسخ نهایی به پرسش مشروعیت جمهوری اسلامی باشد، بار دیگر نشان داد حکومت چگونه می‌کوشد خیابان را جای صندوق رای، تصویر را جای سنجش مستقل و سوگواری را جای بیعت سیاسی بنشاند. اما در جامعه‌ای که شکاف میان حکومت و بخش بزرگی از مردم عمیق‌تر از گذشته است، هیچ قاب خیابانی، هر اندازه پرجمعیت، نمی‌تواند جای یک رفراندوم واقعی را بگیرد.

درگذشت لیندزی گراهام؛ از اندوه عمیق اسرائیل تا شادمانی رژیم ایران

مرگ ناگهانی لیندزی گراهام، سناتور بلندپایه آمریکایی، موجی از واکنش‌ها را برانگیخت. این واکنش‌ها، از سوگواری رهبران آمریکا و اسرائیل و پیام تجلیل‌آمیز رضا پهلوی تا ابراز شادمانی رسانه حکومتی جمهوری اسلامی را شامل می‌شد.مرگ ناگهانی و غیرمنتظره لیندزی گراهام، سناتور ارشد جمهوری‌خواه ایالت کارولینای جنوبی، با واکنش‌های گسترده‌ای در آمریکا، اسرائیل، و همچنین ایران روبه‌رو شد.

ترامپ: یکی از بزرگترین انسان‌هایی که شناخته‌ام

پس از آنکه دفتر لیندزی گراهام از درگذشت ناگهانی او خبر داد، دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، او را “یکی از بزرگ‌ترین انسان‌ها و سناتورهایی” توصیف کرد که تاکنون شناخته است.

ترامپ در شبکه اجتماعی خود “تروث سوشال” نوشت: «او همیشه در حال کار بود و یک میهن‌دوست واقعی آمریکایی بود. جای خالی لیندزی به‌شدت احساس خواهد شد!!!»

لیندزی گراهام در سال ۲۰۱۶، زمانی که ترامپ تنها نامزد جمهوری‌خواهان در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا بود، به‌شدت از او انتقاد می‌کرد، اما بعدها به یکی از سرسخت‌ترین حامیان ترامپ تبدیل شد.

“یکی از بزرگترین دوستان اسرائیل”

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، نیز پس از درگذشت ناگهانی لیندزی گراهام، در بیانیه‌ای اعلام کرد که او «درک می‌کرد که امنیت اسرائیل و آمریکا جدایی‌ناپذیر است.»

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

نتانیاهو گفت: «او زندگی خود را وقف دفاع از آمریکا، تقویت اتحاد میان دو کشور و حمایت از جهان آزاد کرد.»

او در ادامه افزود: «اسرائیل یکی از بزرگ‌ترین دوستان خود را از دست داده است. آمریکا یک میهن‌دوست بزرگ را از دست داده است. من نیز یک دوست عزیز را از دست داده‌ام.»

“نماد شفافیت اخلاقی”

اسحاق هرتسوگ، رئیس جمهور اسرائیل، نیز اعلام کرد که از شنیدن خبر درگذشت این سناتور بلندپایه آمریکایی “شوکه و عمیقاً اندوهگین” شده است. او گراهام را “میهن‌دوست بزرگ آمریکایی، دوست بزرگ اسرائیل و دوست عزیز خود” توصیف کرد.

هرتسوگ در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد: «سناتور گراهام نماد شفافیت اخلاقی و رهبری واقعی در همکاری میان آمریکا و اسرائیل بود. ما هرگز فراموش نخواهیم کرد چگونه او در دشوارترین لحظات در کنار مردم اسرائیل ایستاد و همواره قدردان حس عدالت‌خواهی، حقیقت‌جویی و وفاداری او خواهیم بود.»

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

رئیس جمهوری اسرائیل افزود: «مردم اسرائیل در سوگ فقدان او هستند و من نیز عمیقاً دلتنگ دوست بزرگم خواهم بود.»

یسرائیل کاتس، وزیر دفاع اسرائیل، نیز در بیانیه‌ای اعلام کرد که سناتور گراهام «در دشوارترین لحظات در کنار اسرائیل ایستاد، خستگی‌ناپذیر برای تقویت اتحاد راهبردی میان اسرائیل و ایالات متحده کوشید و همواره با قاطعیت از امنیت اسرائیل و حق این کشور برای دفاع از خود حمایت کرد.»

کاتس یادآور شد که گراهام پس از حمله تروریستی حماس در هفتم اکتبر ۲۰۲۳ بارها به اسرائیل سفر کرد و «در نمایشی کم‌نظیر از همبستگی و دوستی استوار، شانه‌به‌شانه مردم ما ایستاد.»

وزیر دفاع اسرائیل در پایان نوشت: «او رهبری استثنایی، مردی پایبند به اصول و دوستی عزیز بود که میراثش برای نسل‌ها باقی خواهد ماند.»

“شریک واقعی آلمان در اتحاد ترانس آتلانتیک”

فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، نیز در شبکه ایکس، سناتور لیندزی گراهام را “دوست و شریک واقعی آلمان در اتحاد ترانس آتلانتیک” خواند و نوشت: «ما بیش از چهار دهه در کنار هم بودیم.» او افزود: «دلم برایش تنگ خواهد شد.»

رضا پهلوی: دوست استوار مردم ایران

هم‌زمان شاهزاده رضا پهلوی، فرزند آخرین شاه ایران، در واکنش به درگذشت ناگهانی سناتور لیندزی گراهام، او را “دوست استوار مردم ایران و مدافع سربلند آزادی” توصیف کرد.

او در شبکه اجتماعی ایکس افزود: «سناتور گراهام، در لحظاتی که شفافیت و قاطعیت اخلاقی لازم بود، در سمت درست ایستاد. زمانی که به‌ندرت می‌شد دوستی یافت، او در کنار مردم ایران در مبارزه‌شان علیه استبداد قرار گرفت.»

شاهزاده رضا پهلوی در ادامه پیام خود نوشت که سناتور گراهام «از صدای خود استفاده کرد تا اطمینان یابد صدای کسانی که برای عدالت مبارزه می‌کنند، در مراکز قدرت شنیده می‌شود.

او با بیان اینکه حمایت سناتور گراهام «از “انقلاب شیر و خورشید ایران” باعث شد ایرانیان لقب “عمو لیندزی” را به او بدهند»، تأکید کرد که «از او با سپاس عمیق و احترام فراوان یاد خواهد شد.»

لیندزی گراهام از حامیان اعتراضات مردمی برای سرنگونی جمهوری اسلامی و از مدافعان سرسخت برخورد شدید با حکومت ایران بود. او از جمله، هم‌زمان با برگزاری نشست امنیتی مونیخ، در گردهمایی ایرانیان در این شهر در روز ۱۴ فوریه ۲۰۲۶، که به دعوت شاهزاده رضا پهلوی برگزار شد، شرکت کرد.

نچیروان بارزانی: دوست ارزشمند مردم کردستان

در همین حال، نچیروان بارزانی، رئیس دولت خودمختار اقلیم کردستان عراق، نیز سناتور لیندزی گراهام را “دوست ارزشمند مردم کردستان” توصیف کرد و در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «حمایت و پشتیبانی بی‌دریغ او از کردستان همیشه با قدردانی به یاد خواهد ماند.»

“تبریک” تلویزیون حکومتی ایران

حکومت ایران اما در مقابل، از مرگ لیندزی گراهام ابراز شادمانی کرده است. صدا و سیمای جمهوری اسلامی، با به کار بردن کلماتی توهین‌آمیز به مرگ این سناتور ارشد آمریکایی واکنش نشان داد و لیندزی گراهام را “سناتور جنگ‌طلب و ضد ایرانی آمریکا” خواند و مرگ او را به مردم ایران “شادباش” گفت.

مرگ غیرمنتظره یک سیاستمدار کهنه‌کار

لیندزی گراهام، سناتور بلندپایه و سرشناس حزب جمهوری‌خواه از ایالت کارولینای جنوبی، روز شنبه ۱۱ ژوئیه (۲۰ تیر) به وقت محلی، طبق اعلام دفترش، در پی یک بیماری کوتاه‌مدت و ناگهانی درگذشت.

دفتر این سناتور ۷۱ ساله با انتشار بیانیه‌ای رسمی در شبکه اجتماعی ایکس، مرگ این سیاستمدار کهنه‌کار آمریکایی را تایید کرد.

در حالی که هنوز جزئیات بیشتری درباره نوع بیماری ناگهانی لیندزی گراهام از سوی خانواده یا دفتر او منتشر نشده، شبکه ان‌بی‌سی گزارش داده است که این سناتور آمریکایی، ظاهراً بر اثر حمله قلبی درگذشته است.

این شبکه خبری آمریکایی به نقل از مکالمات شنودشده بی‌سیم پلیس گزارش داده که نیروهای اورژانس در پی دریافت گزارشی مبنی بر وقوع “ایست قلبی” به خانه لیندزی گراهام در شهر واشنگتن اعزام شده‌اند.

لیندزی گراهام که سابقه طولانی در مجلس نمایندگان و سپس سنای ایالات متحده (از سال ۲۰۰۳) داشت، یکی از پرنفوذترین چهره‌های واشنگتن در حوزه سیاست خارجی و دفاعی به شمار می‌رفت.

او در جریان تحولات اخیر منطقه و جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی، از سرسخت‌ترین مدافعان تشدید برخوردهای نظامی با ایران و یکی از متحدان کلیدی ترامپ بود.

کارنامه شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی؛ رهبری که قطر را بازآفرینی کرد

شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی، امیر سابق قطر در ۷۴ سالگی درگذشت. حاکمی که با تکیه بر معجزه اقتصادی، امپراتوری رسانه‌ای الجزیره، اصلاحات سیاسی و دیپلماسی فعال، شبه‌جزیره‌ای کوچک را به بازیگری جهانی تبدیل کرد.در پی درگذشت شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی، امیر سابق قطر در سن ۷۴ سالگی، خاورمیانه یکی از تاثیرگذارترین و دگرگون‌کننده‌ترین رهبران معاصر خود را از دست داد.

دیوان امیری قطر به عنوان عالی‌ترین نهاد دولتی این کشور، روز یکشنبه ۱۲ ژوئیه (۲۱ تیر) اعلام کرد که شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی، امیر سابق قطر، درگذشته است.

خبرگزاری رسمی قطر (قنا) با انتشار این خبر، به علت فوت او اشاره‌ای نکرد.

شیخ حمد که در ژانویه ۱۹۵۲ در دوحه متولد شد و پس از تحصیل در آکادمی نظامی سلطنتی سندهرست بریتانیا، کارنامه نظامی و مدیریتی خود را در ارتش و شورای عالی برنامه‌ریزی کشورش آغاز کرد، در ۲۷ ژوئن ۱۹۹۵ زمام امور را در دست گرفت. دوران ۱۸ ساله حاکمیت او تا سال ۲۰۱۳، مقطعی تاریخی بود که یک شبه‌جزیره کوچک و کم‌نام‌ونشان در حاشیه خلیج فارس را به یکی از مدرن‌ترین، ثروتمندترین و پرقدرت‌ترین بازیگران در عرصه دیپلماسی و انرژی جهان تبدیل کرد.

از استخراج گاز تا تنوع‌بخشی به ثروت ملی

هسته اصلی تغیرات بنیادی قطر در دوران شیخ حمد، بر یک معجزه اقتصادی بی‌سابقه استوار بود. با آغاز استخراج و صادرات گاز طبیعی مایع (LNG) از میدان عظیم و مشترک گنبد شمالی در سال ۱۹۹۶، درآمدها و ساختار مالی این کشور دستخوش جهشی خارق‌العاده شد. در طول دوران زمامداری او، تولید ناخالص داخلی قطر بیش از ۲۴ برابر افزایش یافت و درآمد سرانه شهروندان آن حدود ۶ برابر گشت. این جهش خیره‌کننده که ارزش افزوده بخش هیدروکربن را از ۱۱ میلیارد به ۴۰۳ میلیارد ریال قطر رساند، دوحه را در سال ۲۰۰۶ به بزرگ‌ترین صادرکننده گاز مایع جهان تبدیل کرد.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

شیخ حمد با درک ضرورت خروج از وابستگی محض به انرژی، در سال ۲۰۰۱ شورای عالی امور اقتصادی و سرمایه‌گذاری را تاسیس کرد تا با تنوع‌بخشی به سرمایه‌گذاری‌های داخلی و خارجی، پشتوانه‌ای پایدار برای نسل‌های آینده ایجاد کند؛ گامی که بعدها در چارچوب برنامه‌ای کلان تحت عنوان “چشم‌انداز ملی قطر ۲۰۳۰” برای گذار به یک اقتصاد دانش‌بنیان مدون شد.

اصلاحات دموکراتیک و اعطای حق رای به زنان

هم‌زمان با دگرگونی‌های اقتصادی، ساختار سیاسی و اجتماعی داخلی نیز با گام‌های دموکراتیک و اصلاحات ساختاری بازتعریف شد. یکی از بزرگ‌ترین دستاوردهای حاکمیتی او، تدوین و ابلاغ نخستین قانون اساسی دائمی کشور در سال ۲۰۰۴ بود که پس از یک همه‌پرسی تاریخی در سال ۲۰۰۳ به تصویب رسید و برای اولین بار اصول تفکیک قوا، تضمین آزادی‌های شهروندی و مشارکت مردمی در تصمیم‌گیری‌ها را پایه‌گذاری کرد. این گام‌های دموکراتیک پیش از آن با برگزاری نخستین انتخابات اتاق بازرگانی و سپس در مارس ۱۹۹۹ با انتخابات شورای مرکزی شهرداری‌ها آغاز شده بود؛ رویدادی جدی در تاریخ سیاسی شبه‌جزیره که در آن، برای نخستین بار به زنان حق رای و حق نامزدی در انتخابات اعطا شد.

انحلال وزارت اطلاعات و تولد امپراتوری رسانه‌ای الجزیره

در حوزه فرهنگی و رسانه‌ای، شیخ حمد بلافاصله پس از به قدرت رسیدن در سال ۱۹۹۵، با تاسیس “بنیاد قطر برای آموزش، علوم و توسعه جامعه” بنیان‌های جدیدی را برای آموزش عالی بنا نهاد. او در همان ماه‌های نخست، اقدام به لغو سانسور مطبوعات محلی کرد و مدتی بعد با انحلال کامل وزارت اطلاعات، فضای باز بی‌سابقه‌ای را برای آزادی بیان رقم زد. شاهکار رسانه‌ای دوران او، راه‌اندازی شبکه خبری بین‌المللی “الجزیره” در سال ۱۹۹۶ بود که نه تنها چشم‌انداز رسانه‌ای جهان عرب را دگرگون کرد، بلکه به ابزار قدرت نرم قدرتمندی برای به چالش کشیدن هژمونی‌های سنتی منطقه تبدیل شد.

دیپلماسی میانجی‌گری و بلندپروازی در بهار عربی

برآیند این قدرت اقتصادی و رسانه‌ای، خود را در قالب یک دیپلماسی فعال و میانجی‌گرانه نشان داد. قطر در این دوران به مرکز برگزاری کنفرانس‌های بزرگ بین‌المللی تبدیل شد و نقش کلیدی در حل و فصل یا مهار بحران‌های منطقه‌ای از جمله در دارفور سودان، تنش‌های داخلی لبنان و اختلافات میان گروه‌های فلسطینی حماس و فتح ایفا کرد. دوحه حتی با بازگشایی دفتر رسمی برای طالبان، بستر ساز مذاکرات سرنوشت‌ساز بعدی میان آمریکا و این گروه شد.

با آغاز بهار عربی، دولت شیخ حمد به طور علنی از خیزش‌های مردمی منطقه در مصر، سوریه و لیبی حمایت کرد.

فتح قله ورزش جهان و انتقال مسالمت‌آمیز قدرت

در نهایت، نگاه بلندمدت و بلندپروازانه او در دسامبر ۲۰۱۰ به بار نشست؛ زمانی که قطر در رقابتی فشرده، حق میزبانی جام جهانی فوتبال ۲۰۲۲ را به عنوان نخستین کشور عربی و اسلامی تصاحب کرد.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی که به پاس تلاش‌هایش در تقویت روابط بین‌المللی مدال‌ها و نشان‌های افتخار بی‌شماری را از دولت‌های جهان دریافت کرده بود، در ۲۵ ژوئن ۲۰۱۳ در اقدامی نادر و تحسین‌شده در ادبیات سیاسی خاورمیانه، به طور داوطلبانه و مسالمت‌آمیز قدرت را به فرزندش، شیخ تمیم بن حمد واگذار کرد تا فصلی نو در تاریخ این کشور ورق بخورد و خود در مقام “امیر پدر” تا پایان عمر ناظر بر توسعه این الگوی نوین حکمرانی در منطقه باشد.

“اصابت پرتابه” به جزیره قشم، حمله ایران به کویت، عمان و اردن

آکسیوس می‌گوید ارتش آمریکا موشک‌ها و سامانه‌های پدافند هوایی ایران را هدف قرار داده است. مقام‌های محلی در ایران از اصابت چندین پرتابه به جزیره قشم خبر داده‌اند. کویت از حمله به سه پاسگاه مرزی و یک سکوی حفاری‌اش خبر داد.خبرگاه دویچه وله فارسی مجموعه‌ای خبری از موضوعات و تحولات روز ایران، منطقه، آلمان و جهان در زمینه‌های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، ورزشی و غیره است.

در “خبرگاه” می‌توانید رویدادهای متنوع را به شکلی کوتاه و فشرده دنبال کنید.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

حمله به سه پاسگاه مرزی و یک سکوی حفاری در کویت
وزارت دفاع کویت روز یکشنبه ۱۲ ژوئن (۲۱ تیر) اعلام کرد سه پاسگاه مرزی زمینی در شمال این کشور در آنچه این وزارتخانه “حمله‌ای خصمانه و مجرمانه” توصیف کرد، آسیب دیده‌اند.

هم‌زمان، یک سکوی حفاری دریایی متعلق به شرکت نفت کویت نیز هدف یک پهپاد قرار گرفته است.

بر اساس بیانیه سعود عبدالعزیز العتوان، سخنگوی رسمی وزارت دفاع کویت، این حملات خسارت مادی به همراه داشته‌اند.

در حمله پهپادی به سکوی حفاری واقع در آب‌های سرزمینی کویت، یک کارگر زخمی شده و تحت مراقبت‌های پزشکی قرار گرفته است.

در همین حال ستاد کل ارتش کویت نیز اعلام کرد نیروهای مسلح این کشور در آمادگی کامل به سر می‌برند و “تمام اقدامات و تدابیر لازم برای حفظ امنیت کشور و سلامت اراضی آن” را در پیش گرفته‌اند.

“کشته شدن سه نظامی آمریکایی” در حملات موشکی به کویت

این رخدادها پس از آن گزارش شد که رسانه‌های دولتی ایران اعلام کردند جمهوری اسلامی بامداد یکشنبه و در واکنش به تازه‌ترین دور حملات آمریکا، چند پایگاه نظامی آمریکا در کشورهای حاشیه خلیج فارس را هدف قرار داده است.

در همین رابطه خبرگزاری فارس از قول “منابع غیررسمی” از کشته‌شدن سه افسر آمریکایی و زخمی‌شدن چندین نفر در این عملیات خبر داد.

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز پیش‌تر اعلام کرده بود کویت در میان چند کشور خلیج فارس بوده که در جریان حملات با پهپادهای انتحاری هدف قرار گرفته‌اند.

به گفته سپاه، این پهپادها دارایی‌های نظامی آمریکا، از جمله یک سامانه پدافند هوایی پاتریوت، را هدف گرفته‌اند.

شبکه سی‌ان‌ان نوشت نتوانسته ادعاهای جمهوری اسلامی درباره حمله به پایگاه‌های نظامی آمریکا را به طور مستقل تأیید کند و برای دریافت توضیح با فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، تماس گرفته است.

در همین حال رسانه‌های دولتی عمان و اردن نیز روز یکشنبه از حملات پهپادی و موشکی خبر دادند؛ هم‌زمان با آنکه آمریکا و جمهوری اسلامی دور تازه‌ای از حملات متقابل را انجام دادند.

خبرگزاری رسمی اردن به نقل از یک منبع نظامی گزارش داد که “سه موشک از خاک ایران” بامداد یکشنبه در چند نقطه از این کشور فرود آمده‌اند.

بر اساس این گزارش، این حملات تلفات انسانی نداشته و خسارت‌ها به آسیب‌های مادی جزئی محدود بوده است.

خبرگزاری عمان نیز به نقل از یک منبع امنیتی گزارش داد مناطقی در استان مسندم “با پهپاد هدف قرار گرفته‌اند”. این خبرگزاری اشاره‌ای به مبدأ پهپادها نکرد. استان مسندم در دهانه تنگه هرمز قرار دارد.

پیش‌تر رسانه‌های دولتی ایران گزارش داده بودند که نیروهای جمهوری اسلامی، در تلافی تازه‌ترین موج حملات آمریکا، اهدافی را در عمان و اردن هدف قرار داده‌اند.

گزارش‌ها از حملات آمریکا به مواضع نظامی ایران در تنگه هرمز
هم‌زمان با تشدید تنش‌ها در منطقه تنگه هرمز، وب‌سایت آکسیوس به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد که ارتش آمریکا موشک‌ها و سامانه‌های پدافند هوایی ایران را هدف قرار داده است.

بر اساس این گزارش، قایق‌های کوچک سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز در نقاط مختلفی در محدوده تنگه هرمز هدف حمله قرار گرفته‌اند.

در همین حال، مقام‌های محلی در ایران از اصابت چندین پرتابه به جزیره قشم خبر داده‌اند. حسین امیرتیموری، فرماندار قشم، در گفت‌وگو با ایرنا گفت از عصر روز یکشنبه ۱۰ تا ۱۱ پرتابه به این جزیره اصابت کرده است.

او مدعی شد که همه اهداف، نظامی بوده‌اند و این حملات تلفاتی در پی نداشته است.

پیش‌ از آن نیز گزارش‌هایی از شنیده شدن صدای چند انفجار از سمت شرق بندرعباس و محدوده دریایی قشم منتشر شد. همچنین ساکنان منطقه مسن در جنوب جزیره قشم از شنیده شدن چند انفجار خبر داده‌اند.

در گزارشی دیگر، منابع محلی از اصابت دو پرتابه به جزیره ابوموسی، در جنوبی‌ترین نقطه ایران، خبر داده‌اند.

هم‌زمان، حوالی ساعت ۲۰:۳۰ یکشنبه شب به وقت محلی، صدای چند انفجار دیگر در بندرعباس شنیده شده که بنا بر گزارش‌ها، احتمالا مربوط به شلیک یا اصابت‌هایی در محدوده دریایی بوده است.

خبرگزاری مهر نیز به نقل از پیگیری‌های خود از جزیره لارک گزارش داد که وضعیت در این جزیره واقع در تنگه هرمز “عادی و امن” است و گزارشی از حمله یا حادثه در این منطقه وجود ندارد.

راهپیمایی سکوت در نیس به مناسبت دهمین سالگرد حمله تروریستی با کامیون
به گزارش خبرگزاری فرانسه، حدود هزار نفر در شهر نیس در جنوب فرانسه، در دهمین سالگرد حمله تروریستی با کامیون، با برگزاری راهپیمایی سکوت یاد قربانیان را گرامی داشتند؛ قربانیانی که در میان آنها سه گردشگر کشته‌شده از آلمان نیز بودند.

شرکت‌کنندگان که بیشتر آنها لباس سفید به تن داشتند، روز یکشنبه از بیمارستان کودکان، جایی که مسیر مرگبار مهاجم از آنجا آغاز شده بود، حرکت کردند و از خیابان بسته‌شده “پرومناد دز آنگله” گذشتند تا به نقطه‌ای رسیدند که مهاجم در آنجا به دست پلیس کشته شده بود. آن‌ها در این محل تاج گل گذاشتند.

در ۱۴ ژوئیه ۲۰۱۶، پس از پایان آتش‌بازی به مناسبت روز ملی فرانسه، محمد لحویج بوهلال، مرد ۳۱ ساله تونسی‌تبار، با یک کامیون به میان جمعیت حاضر در این جشن راند.

در این حمله ۸۶ نفر کشته شدند؛ از جمله دو دانش‌آموز و یک آموزگار مدرسه پائولا فورست در برلین. بیش از ۴۰۰ نفر دیگر نیز زخمی شدند.

راهپیمایی سکوت را سازمان‌های وابسته به خانواده‌های قربانیان برگزار کرده بودند. شهردار نیس، شماری از سیاستمداران محلی، آتش‌نشانان و نمایندگان باشگاه فوتبال محلی نیز در این مراسم حضور داشتند.

رئیس انجمن “Life for Nice” گفت: «این نشان می‌دهد که ما تنها نیستیم.»

او دهمین سالگرد این حمله را “لحظه‌ای مهم” خواند و آن را “نه برای بستن کتاب، بلکه برای گشودن فصلی تازه” توصیف کرد.

مراسم یادبود قرار است روز دوشنبه با یک آیین مذهبی بین‌دینی ادامه یابد. امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، نیز قرار است روز سه‌شنبه، همزمان با سالگرد اصلی حمله، به نیس سفر کند.

حمله با کامیون در نیس احتمالا الگویی برای انیس عمری، شهروند تونسی، نیز بود که پنج ماه بعد با یک کامیون وارد بازار کریسمس کنار کلیسای یادبود برلین شد و ۱۲ نفر را کشت.

صدور احکام محرومیت از تحصیل برای ده‌ها دانشجوی دانشگاه الزهرا
بر اساس گزارش‌های منتشرشده در رسانه‌های دانشجویی، نزدیک به ۱۰۰ دانشجوی دانشگاه الزهرا در تهران پس از اعتراضات اسفندماه این دانشگاه با ممنوع‌الورودی مواجه شده‌اند و اکنون ده‌ها نفر از آنان احکام سنگین محرومیت از تحصیل دریافت کرده‌اند.

در همین رابطه خبرنامه امیرکبیر گزارش داده است که این دانشجویان پس از ماه‌ها بلاتکلیفی، سکوت اداری و پرونده‌سازی در دوران جنگ و پس از آن، با احکام انضباطی روبه‌رو شده‌اند.

در گزارش‌های دانشجویی، نام زهرا ناظم بکایی، رئیس دانشگاه الزهرا، در ارتباط با تشدید برخوردها با دانشجویان مطرح شده است.

بر اساس این گزارش‌ها، مسئولان دانشگاه حکم ممنوع‌الورودی، احضار به کمیته انضباطی و حتی احکام صادرشده پس از دفاعیه را به طور رسمی به دانشجویان ابلاغ نکرده‌اند.

شماری از دانشجویان و خانواده‌های آنها نیز، بنا بر همین گزارش‌ها، از طریق تماس‌های تهدیدآمیز با شماره‌های ناشناس از وضعیت پرونده‌ها مطلع شده‌اند.

خبرنامه امیرکبیر همچنین نوشته است که بسیاری از دانشجویان تنها هنگام مراجعه به دانشگاه از ممنوع‌الورودی یا وضعیت انضباطی خود آگاه شده‌اند.

در این گزارش آمده است دانشجویان خوابگاهی که با ممنوع‌الورودی مواجه شده‌اند نیز به‌طور ناگهانی از خوابگاه اخراج شده‌اند.

به گفته منابع دانشجویی، نبود شفافیت، ابلاغ رسمی و امکان پیگیری مؤثر، عملا حق دفاع و دسترسی این دانشجویان به روند رسیدگی را محدود کرده است.

دانشگاه الزهرا تاکنون توضیح عمومی روشنی درباره شمار دانشجویان ممنوع‌الورود، روند رسیدگی انضباطی و احکام محرومیت از تحصیل منتشر نکرده است.

ترامپ: تنگه هرمز باز است، سپاه: عبور از تنگه ممکن نیست
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با وجود ادامه حملات متقابل میان آمریکا و جمهوری اسلامی، روز یکشنبه ۱۲ ژوئیه (۲۱ تیر) در گفت‌وگو با شبکه ان‌بی‌سی اعلام کرد تنگه هرمز برای تردد کشتی‌ها باز است.

در همین حال فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، نیز در شبکه ایکس نوشت این آبراه مهم تجاری همچنان یک مسیر بین‌المللی است و جمهوری اسلامی کنترل آن را در اختیار ندارد.

در مقابل، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرده است که تنگه هرمز تا اطلاع ثانوی و تا پایان آنچه “مداخلات آمریکا در منطقه” خوانده، بسته خواهد ماند و عبور از آن ممنوع است.

پیش از آن، نیروی دریایی سپاه مدعی شده بود به سوی یک کشتی که به گفته این نهاد در مسیری تأییدنشده حرکت می‌کرد، تیر هشدار شلیک کرده است.

به گزارش خبرگزاری آلمان، آمریکا پس از آن حدود ۱۴۰ هدف نظامی ایران در امتداد سواحل جنوبی این کشور را بمباران کرد؛ سومین موج حملات آمریکا ظرف یک هفته.

جمهوری اسلامی نیز با موشک و پهپاد به اهدافی در اردن، کویت، بحرین و امارات متحده عربی حمله کرد.

توقف و عدم پیشرفت گفت‌وگوها

نمایندگان واشنگتن و تهران در میانه ماه ژوئن بر سر یک توافق چارچوبی به تفاهم رسیده بودند که قرار است راه را برای پایان دائمی جنگ هموار کند.

بر اساس این چارچوب، دو طرف توافق کرده‌اند ظرف ۶۰ روز درباره توافق نهایی مذاکره کنند. یکی از محورهای این چارچوب، بازگشایی تنگه هرمز است.

عمان که در این بحران میانجی‌گری می‌کند، پیشنهادی برای عبور بدون دریافت هزینه از تنگه هرمز ارائه کرده است. با این حال، گفت‌وگوهای روز شنبه در مسقط، پایتخت عمان، در مرحله نخست بدون پیشرفت جدی پایان یافت.

ترامپ در بخش دیگری از گفت‌وگوی خود با ان‌بی‌سی مدعی شد جمهوری اسلامی روز شنبه “با یک توافق موافقت کرده بود”، اما اندکی بعد به یک کشتی در تنگه هرمز حمله پهپادی انجام داد.

او گفت: «ما با آن‌ها نشست‌هایی داشتیم. دیروز با یک توافق موافقت کردند؛ توافقی کامل برای ما. بدون هسته‌ای… آن‌ها از همه چیز دست کشیدند و بعد… ظرف یک ساعت، یک پهپاد به سوی یک کشتی شلیک کردند.»

در این زمینه روشن نیست ترامپ دقیقا به کدام توافق اشاره می‌کرد.

رئیس‌جمهوری آمریکا در ادامه با اشاره به مقام‌های جمهوری اسلامی گفت: «گفتم شما آدم‌های مریضی هستید، و این هم یکی از همان چیزهاست.»

ترامپ همچنین بار دیگر تأکید کرد که تنگه هرمز، برخلاف ادعای جمهوری اسلامی، باز است و گفت آمریکا “دیشب آنها را به‌شدت بمباران کرد”.

خاموشی صنایع در ایران به دو روز در هفته رسید
آرمان خالقی، دبیرکل خانه صنعت، معدن و تجارت ایران می‌گوید محدودیت برق واحدهای صنعتی به دو روز در هفته افزایش یافته و ممکن است مانند سال گذشته به ساعات عصر تا نیمه‌شب نیز کشیده شود.

او به خبرگزاری ایسنا گفت صنایع پیشنهاد کرده‌اند روزهای خاموشی ناشی از ناترازی برق، به‌عنوان روز تعطیل واحدهای تولیدی در نظر گرفته شود و در مقابل، امکان فعالیت در روزهای جایگزین، از جمله جمعه، بدون تحمیل هزینه اضافی اضافه‌کاری فراهم شود.

بیشتر بخوانید: بحران انرژی در ایران؛ هفت دلیل اصلی قطع برق در سال ۲۰۲۵

به گفته خالقی، هدف این طرح کاهش زیان صنایع و حفظ بهره‌وری تولید است، اما با وجود ارائه آن به وزارت صمت، وزارت نیرو، ستاد تسهیل و دیگر نهادهای مسئول، هنوز اقدامی برای اجرای آن انجام نشده است.

دبیرکل خانه صنعت، معدن و تجارت ایران افزود اجرای این پیشنهاد به دلیل ارتباط با ساعات و روزهای کاری، نیازمند ورود وزارت کار و احتمالا اصلاح یا تسهیل قوانین از سوی مجلس است.

او همچنین گفت این موضوع باید در سطح سران قوا یا مجلس بررسی شود تا به سازوکاری مشخص و قانونی برسد.

در سال گذشته خاموشی‌های مکرر و گسترده برق، نه تنها زندگی روزمره میلیون‌ها شهروند را مختل کرد، بلکه اقتصاد ایران را با خسارت‌های هنگفتی روبرو ساخت. ناترازی شدید بین تولید و مصرف برق که به بیش از ۲۰ هزار مگاوات رسید، مدارس، بیمارستان‌ها، صنایع و حتی سیستم‌های حیاتی را تحت تأثیر قرار داد و پیش‌بینی‌ها از تشدید این بحران تا سال ۱۴۱۰ حکایت دارد.

ایران: عبور از تنگه هرمز ممکن نیست، سنتکام: تنگه برای همه باز است
حساب کاربری “نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس” در شبکه ایکس اعلام کرد که به دلیل آنچه “تحرکات غیرقانونی اخیر نیروهای نظامی ایالات متحده در منطقه” خوانده، تردد از تنگه هرمز در حال حاضر امکان‌پذیر نیست.

در این پیام آمده است: «به اطلاع تمامی متقاضیان گرامی می‌رساند، به دلیل تحرکات غیرقانونی اخیر نیروهای نظامی ایالات متحده در منطقه، تردد از تنگه هرمز در حال حاضر امکان‌پذیر نمی‌باشد. به محض برقراری ثبات و آرامش، کلیه درخواست‌ها بر اساس زمان‌بندی بررسی و مجوزهای لازم صادر خواهد شد.»

این نهاد که خود را مرجع صدور مجوز و تنظیم عبور و مرور دریایی از تنگه هرمز از سوی جمهوری اسلامی معرفی می‌کند، پیش‌تر نیز مدعی شده بود عبور کشتی‌ها از محدوده اعلام‌شده در تنگه هرمز تنها با هماهنگی و دریافت مجوز از این نهاد امکان‌پذیر است و عبور بدون مجوز “غیرقانونی” تلقی می‌شود.

“نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس” در ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ و در جریان بحران تنگه هرمز تأسیس شده و خبر آن در ۲۸ اردیبهشت از سوی شورای عالی امنیت ملی اعلام شده است.

مقام‌های جمهوری اسلامی گفته‌اند هدف از ایجاد آن، ساماندهی عبور کشتی‌ها و هماهنگی مستقیم با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به‌عنوان نهاد مسئول امنیت آبراه است.

سنتکام: تنگه هرمز برای همه کشتی‌ها باز است

در مقابل، فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، در بیانیه‌ای اعلام کرد تنگه هرمز برای همه کشتی‌هایی که قصد عبور قانونی از این آبراه بین‌المللی را دارند باز است.

سنتکام در شبکه ایکس نوشت نیروهای آمریکا در منطقه مستقر و آماده‌اند تا با وجود آنچه “تجاوز، آزار، تهدید و اعلامیه‌های خودسرانه ایران” خواند، آزادی کشتیرانی برقرار بماند.

در این بیانیه تأکید شده است: «ایران کنترل تنگه را در اختیار ندارد. تردد در جریان است.»

تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال انرژی در جهان است و هرگونه محدودیت، تهدید یا ابهام درباره عبور و مرور کشتی‌ها در این آبراه می‌تواند پیامدهای فوری برای بازارهای جهانی انرژی و امنیت دریایی منطقه داشته باشد.

یک شهروند هندی پس از حمله به یک کشتی در نزدیکی عمان مفقود شد
وزارت امور خارجه هند اعلام کرد یک شهروند این کشور پس از حمله به کشتی تجاری “جی‌اف‌اس گلکسی” در نزدیکی سواحل عمان در روز یکشنبه ۱۲ ژوئیه مفقود شده است.

این وزارتخانه با محکوم کردن این حمله اعلام کرد: «از میان ۱۱ شهروند هندی حاضر در این کشتی، تاکنون ۱۰ نفر نجات یافته‌اند و بنا بر گزارش‌ها یک شهروند هندی مفقود است.»

وزارت امور خارجه هند افزود سفارت این کشور در عمان وضعیت را از نزدیک زیر نظر دارد و در عملیات جست‌وجو و نجات جاری، با مقام‌های عمانی هماهنگ است.

جمهوری اسلامی پیش‌تر اعلام کرده بود که یک تیر هشدار شلیک کرده که به شناوری در مسیری تأییدنشده برخورد کرده است.

عمان سفیر ایران را در اعتراض به حملات پهپادی احضار کرد
وزارت امور خارجه عمان اعلام کرد شیخ خالدبن هاشل المصلحی، معاون این وزارتخانه در امور اداری و مالی، موسی فریدون فرهنگ، سفیر جمهوری اسلامی را احضار کرده است.

بر اساس این اعلام، سفیر جمهوری اسلامی برای دریافت یادداشت اعتراض‌آمیز عمان درباره هدف قرار گرفتن مناطقی در استان‌های مسندم و باطنه با پهپاد احضار شد.

در جریان این احضار، مقام عمانی ناخرسندی عمان را از این اقدامات که آنها را “غیرمسئولانه” خواند، اعلام کرد و خواستار پایبندی به اصول حاکمیت کشورها، حسن همجواری، عدم مداخله در امور داخلی و احترام به عرف‌ها و ارزش‌های اخلاقی میان دو کشور و دو ملت همسایه شد.

در دور جدید حملات متقابل ایران و آمریکا، سپاه پاسداران مناطقی در کشورهای اردن، عمان، کویت و بحرین را هدف موشک‌ها و پهپادهایش قرار داده است.

انتشار “لیست انتقام” در همشهری‌ با نام مقام‌های اسرائیلی، آمریکایی و اروپایی
نشریه همشهری‌آنلاین تصویری تهدیدآمیز منتشر کرده که در آن شماری از مقام‌های اسرائیلی، آمریکایی و اروپایی با لباس نارنجی و نشانه هدف‌گیری بر چهره برخی از آنها دیده می‌شوند.

در این تصویر نوشته شده است: “انتقام حتمی است” و “جنایتکاران آرزوی مرگی آرام را به گور خواهند برد”.

این رسانه در متن همراه تصویر، این اقدام را به پیام روز شنبه منتسب به مجتبی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی درباره “حتمی بودن انتقام” مرتبط کرده و نوشته است که این انتقام “خواست ملت” است و “باید صورت بگیرد”.

در این تصویر نام بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، جورجیا ملونی، نخست‌وزیر ایتالیا، فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، و کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا دیده می‌شود.

انتشار چنین تصویری در یک رسانه رسمی جمهوری اسلامی، با ادبیاتی آشکارا تهدیدآمیز، در حالی صورت می‌گیرد که تنش‌های نظامی و سیاسی در منطقه همچنان ادامه دارد و مقام‌های جمهوری اسلامی در روزهای اخیر بارها از “انتقام” و “بازدارندگی” سخن گفته‌اند.

سه رخداد نظامی در لرستان؛ از سرنگونی موشک در خرم‌آباد تا حمله هوایی به ویسیان
خبرگزاری ایرنا روز یکشنبه ۲۱ تیر از سه رخداد جداگانه در استان لرستان گزارش داد؛ از جمله سرنگونی یک موشک کروز در حومه خرم‌آباد، سقوط بخشی از یک پرتابه در دورود و دو حمله هوایی به شهر ویسیان.

این گزارش‌ها در حالی منتشر شده‌اند که پیش‌تر خبرهای محدودی از درگیر شدن استان لرستان در حملات و رخدادهای مرتبط با جنگ منتشر شده بود.

بر اساس گزارش ایرنا به نقل از روابط عمومی “سپاه حضرت ابوالفضل” لرستان، صبح روز یکشنبه و در جریان آنچه این نهاد “تجاوز دشمن” خوانده، یک فروند موشک کروز در حومه خرم‌آباد رهگیری و سرنگون شده است.

در اطلاعیه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در لرستان آمده است که این موشک توسط “سامانه نوین پدافند پیشرفته هوافضای سپاه” و تحت امر شبکه یکپارچه پدافند هوایی کشور هدف قرار گرفته و منهدم شده است.

محل انهدام این موشک منطقه دره نصب، معروف به دره نسو، در حومه شهر خرم‌آباد اعلام شده است.

در رخدادی دیگر، مقام‌های استانداری لرستان گزارش‌ها درباره حمله هوایی به شهرستان دورود را رد کردند.

سعید پورعلی، معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استاندار لرستان، به ایرنا گفت “سقوط بوستر یکی از پرتابه‌ها در یکی از محله‌های دورود تنها خسارت جزئی به یک واحد پارکینگ وارد کرده” و به گفته او “هیچ حمله‌ای” به این شهرستان صورت نگرفته است.

پورعلی این رخداد را مربوط به “پاسخ نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران به تجاوزات دشمن آمریکایی” دانست و گفت این حادثه تلفات جانی یا خسارت جدی در پی نداشته و شرایط در دورود “کاملا عادی” است.

او از شهروندان خواست اخبار را تنها از منابع رسمی دنبال کنند.

هم‌زمان، همین مقام استانداری لرستان در گفت‌وگویی جداگانه با ایرنا از حمله هوایی به شهر ویسیان، از توابع شهرستان چگنی خبر داد. به گفته پورعلی، این شهر صبح یکشنبه دو بار هدف حمله هوایی قرار گرفته است.

او گفت این حمله تلفات جانی نداشته و شرایط در شهر عادی است. معاون استاندار لرستان همچنین از شهروندان خواست اخبار مربوط به جنگ و حوادث امنیتی را از مراجع رسمی پیگیری کنند و از انتشار مطالب غیرمستند خودداری کنند.

محسن رضایی: تنگه هرمز از دهها بمب اتم اهمیت بیشتری دارد
بر اساس گزارش رسانه‌های داخلی ایران، محسن رضایی، سرلشکر سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و مشاور فرمانده کل قوا، در سخنانی که در چارچوب ادبیات رسمی جمهوری اسلامی درباره “بازدارندگی” بیان شد، مدعی شد جمهوری اسلامی تنگه هرمز را “حفظ خواهد کرد”.

وی با اشاره به اهمیت راهبردی تنگه هرمز، تصریح کرد: «این گذرگاه راهبردی از ده‌ها بمب اتم نیز اهمیت بیشتری دارد و جمهوری اسلامی ایران از آن حفاظت خواهد کرد.»

او این آبراه راهبردی را “یکی از ابزارهای بازدارندگی” جمهوری اسلامی خواند و گفت تنگه هرمز در “تأمین امنیت و منافع ملی” ایران نقشی تعیین‌کننده دارد.

رضایی همچنین مدعی شد جمهوری اسلامی “با اتکا به توان دفاعی و ظرفیت‌های داخلی خود از منافع و امنیت کشور صیانت خواهد کرد.”

پیش‌تر محمد اکرمی‌نیا، سخنگوی ارتش جمهوری اسلامی، نیز در پی افزایش دوباره تنش‌ها در آبراه‌های جنوبی ایران، با متهم کردن ایالات متحده به “بدعهدی”، خواستار پایبندی واشنگتن به مفاد تفاهم‌نامه اخیر شد.

او با انتقاد شدید از تحرکات ارتش آمریکا در منطقه اعلام کرد: «مداخلات ایالات متحده برای ایجاد یک مسیر غیرقانونی در جنوبتنگه هرمز، عامل اصلی ناامنی‌های اخیر در این آبراه استراتژیک است.»

اکرمی‌نیا با تاکید بر مواضع تهران در قبال حق حاکمیت بر این گذرگاه دریایی افزود: «ما خود را موظف می‌دانیم برای تامین امنیت منطقه و ضمانت عبور و مرور کشتی‌ها تلاش کنیم و نیروهای مسلح مقتدرانه از حقوق مردم ایران در تنگه هرمز دفاع خواهند کرد.»

سخنگوی ارتش ایران همچنین تصریح کرد که بانک اهداف نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران دائما “در حال بروزرسانی” است.

پیش‌تر نیز محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشته بود که دوران “توافقات یک‌طرفه” به پایان رسیده است.

جدال بر سر عبور کشتی‌های تجاری از تنگه هرمز میان ایران و آمریکا از هفته گذشته باعث دور جدیدی از حملات میان دو کشور شده است. ایران اصرار دارد که تنها راه عبور کشتی‌ها مسیری است که جمهوری اسلامی تعیین کرده اما آمریکا و عمان مسیر جنوبی را برای تردد کشتی‌ها آزاد اعلام کرده‌اند.

هشدار ریاض: اقدامات تهران امنیت دریانوردی را تهدید می‌کند
وزارت امور خارجه عربستان سعودی با انتشار بیانیه‌ای شدیداللحن، تداوم اقدامات ایران در هدف قرار دادن و تعرض به کشتی‌های تجاری در آبراه‌های منطقه را محکوم کرد.

وزارت خارجه عربستان سعودی در این بیانیه اعلام کرد: «پادشاهی عربستان سعودی با شدیدترین عبارات، اصرار ایران بر ادامه رفتارهای بی‌ثبات‌کننده علیه امنیت و ثبات منطقه را محکوم می‌کند.»

ریاض اقدامات اخیر تهران را نقض آشکار اصول قوانین بین‌المللی، منشور ملل متحد، منشور سازمان همکاری اسلامی و حسن همجواری دانسته و افزود: «تکرار حملات و تعرض‌های ایران به کشتی‌های تجاری، امنیت و آزادی دریانوردی بین‌المللی را به طور جدی به خطر انداخته است.»

این موضع‌گیری تند پادشاهی عربستان سعودی در حالی صورت می‌گیرد که با اعلام انسداد تنگه هرمز از سوی تهران، رویارویی نظامی میان ایران و ایالات متحده در خلیج فارس به اوج خود رسیده و نگرانی کشورهای حاشیه خلیج فارس از اختلال در خطوط انرژی جهان را برانگیخته است.

افزایش چشمگیر خطر آتش‌سوزی جنگل‌ها در آلمان
سازمان هواشناسی آلمان (DWD) درباره افزایش شدید خطر آتش‌سوزی جنگل‌ها در بخش‌های وسیعی از این کشور هشدار داد و اعلام کرد که انتظار می‌رود امروز یکشنبه ۱۲ ژوئیه (۲۱ تیر) بالاترین سطح هشدار در چندین منطقه فعال شود.

به گزارش سازمان هواشناسی، مناطق جنوب غربی آلمان و همچنین ایالت‌های برلین و براندنبورگ بیش از سایر نقاط در معرض این خطر قرار دارند.

در پی افزایش این تهدید اقلیمی، سازمان‌های آتش‌نشانی آلمان خواستار سرمایه‌گذاری بیشتر دولت در تامین خودروها و فناوری‌های پیشرفته شده‌اند.

هم‌زمان با بحران خشکسالی در آلمان، بخش‌های جنوبی قاره اروپا نیز با آتش‌سوزی‌های ویرانگری دست‌وپنجه نرم می‌کنند. نیروهای امدادی در جنوب اسپانیا از روز پنجشنبه در حال نبرد با آتش‌سوزی مهیبی در استان آلمریا هستند.

بنا بر اعلام مقامات محلی، روز گذشته با گسترش دامنه‌ شعله‌ها، چندین شهر و روستا به ناچار تخلیه شدند. در جریان فرار از این آتش‌سوزی‌ها، دست‌کم ۱۲ نفر جان خود را از دست داده‌اند که به گفته مقامات، بیشتر قربانیان از گردشگران بوده‌اند.

ارتش اردن از سقوط سه موشک ایرانی در خاک این کشور خبر داد
ارتش اردن اعلام کرد که در پی تشدید تنش‌ها و درگیری‌های نظامی میان ایران و ایالات متحده، سحرگاه یکشنبه ۱۲ژوئیه (۲۱ تیر) سه موشک شلیک‌شده از خاک ایران در نقاطی از این کشور سقوط کرده‌اند.

سپاه پاسداران پیشتر اعلام کرده بود که پس از حملات ایالات متحده به ایران، یک مرکز فرماندهی و کنترل و آشیانه پهپادها را در یک پایگاه آمریکا در اردن منهدم کرده است.

به گزارش خبرگزاری فرانسه و به گفته یک منبع نظامی، سقوط این موشک‌ها هیچ‌گونه تلفات جانی به همراه نداشته و خسارات ناشی از آن بسیار جزئی و محدود به آسیب‌های مادی بوده است.

سقوط این موشک‌ها در خاک اردن در حالی رخ می‌دهد که رویارویی نظامی میان نیروهای آمریکایی و جمهوری اسلامی در منطقه خاورمیانه وارد مرحله جدیدی از تنش و تبادل آتش شده است.

پس از حملات مرگبار؛ زلنسکی خواستار سامانه‌های پاتریوت شد

موشک‌ها پیش از آنکه آژیر خطر به صدا درآید، به هدف اصابت کردند. در حملات هوایی روسیه به شهرهای اوکراین هشت نفر کشته شدند. رئیس جمهور اوکراین بر ضرورت صدور سریع مجوز تولید سامانه‌های پدافند هوایی پاتریوت تأکید کرد.در حملات روسیه با موشک، پهپاد و بمب‌های هدایت‌شونده در شامگاه شنبه ۱۱ ژوئیه (۲۰ تیر)، هشت نفر در اوکراین کشته و ده‌ها نفر دیگر زخمی شدند.

ولودیمیر زلنسکی، رئیس جمهور اوکراین، در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که روسیه شامگاه گذشته با بیش از ۱۲۰ پهپاد و ۱۲ موشک به این کشور حمله کرده است. او از آمریکا خواست هرچه سریع‌تر مجوز وعده‌داده‌شده برای تولید سامانه‌های پدافند هوایی پاتریوت در اوکراین را صادر کند.

زلنسکی گفت: «زیرساخت‌های غیرنظامی پیش از آنکه آژیر خطر به صدا درآید هدف قرار گرفتند.» او همچنین ویدئوهایی از نیروهای امداد منتشر کرد که در میان آوار ساختمان‌ها به دنبال قربانیان می‌گشتند.

رئیس جمهور اوکراین افزود که در کی‌یف، پایتخت این کشور، ساختمان‌های مسکونی، دفترهای اداری و یک مؤسسه آموزشی الهیات آسیب دیده‌اند.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

در دیگر مناطق اوکراین نیز عملیات امداد و نجات ادامه داشت. در ابتدا تنها از زخمی شدن شماری از افراد خبر داده شده بود، اما ساعاتی بعد آرتم کوبسار، شهردار شهر “سومی” واقع در شمال اوکراین، اعلام کرد که یک بمب هدایت‌شونده روسیه در این شهر باعث کشته شدن پنج نفر، از جمله یک دختر نوجوان، شده است.

به گفته اولگ کیپر، فرماندار منطقه اودسا، در حمله موشکی روسیه به این شهر بندری واقع در جنوب اوکراین نیز دو نفر دیگر جان باخته‌اند. همچنین طبق اعلام مقام‌های محلی، در شهر اسلوویانسک واقع در شرق اوکراین نیز یک نفر در حمله روسیه کشته شده است.

همچنین به گفته مقام‌های پایتخت، در کی‌یف ۱۲ نفر، از جمله دو کودک، در حملات روسیه زخمی شده‌اند. خبرنگاران در ساعات اولیه بامداد یکشنبه دو رشته انفجار شنیدند. تنها چند دقیقه پس از نخستین انفجار بود که آژیر خطر به صدا درآمد.

تأکید زلنسکی بر دریافت مجوز تولید پاتریوت

زلنسکی گفت ارتش اوکراین در حملات سراسری، بیشتر پرتابه‌ها را رهگیری کرده است، “به جز موشک‌های بالستیک”. رئیس جمهور اوکراین بار دیگر از متحدان این کشور خواست تجهیزات نظامی بیشتری برای مقابله با حملات روسیه در اختیار کی‌یف قرار دهند.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

او گفت: «ما به سطح تازه‌ای از همکاری با شرکای خود نیاز داریم تا اطمینان حاصل شود توافق‌های مربوط به تحویل تسلیحات عملی می‌شوند.» او در همین ارتباط، به طور مشخص از آمریکا خواست به وعده خود برای اعطای مجوز تولید سامانه‌های پدافند هوایی پاتریوت در اوکراین عمل کند.

زلنسکی در پیام ویدئویی شبانه خود گفت: «نباید میان اعلام یک بسته کمکی به اوکراین و اجرای آن، هفته‌ها فاصله باشد. رزمندگان اوکراینی برای حفاظت از جان انسان‌ها و دفاع از مردم در برابر شرارت روسیه، به امکانات و منابع بیشتری نیاز دارند.»

سامانه پاتریوت در حفاظت از شهرها و زیرساخت‌های اوکراین، به‌ویژه در برابر موشک‌های بالستیک، نقشی کلیدی ایفا می‌کند. کشورهای عضو ناتو تاکنون چندین سامانه پاتریوت در اختیار اوکراین قرار داده‌اند و موشک‌های مورد نیاز آن را نیز تأمین کرده‌اند. با این حال، ذخایر موشکی اوکراین اخیراً رو به پایان گذاشته و به همین دلیل، پدافند هوایی این کشور با مشکلات جدی در رهگیری موشک‌ها روبه‌رو شده است.

دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، چهارشنبه گذشته در دیدار با زلنسکی در حاشیه نشست ناتو در آنکارا، پایتخت ترکیه، اعلام کرده بود که آمریکا “حق تولید سامانه‌های پاتریوت” را به اوکراین خواهد داد. زلنسکی یک روز بعد گفت که هنوز برخی جزئیات فنی این موضوع باید روشن شوند.

در حملات دیروز، این دومین بار در کمتر از یک هفته بود که موشک‌های روسیه پیش از فعال شدن آژیر خطر در اوکراین به اهداف خود اصابت کردند.

سرهی استرننکو، از مشاوران وزارت دفاع اوکراین، گفت این موضوع ممکن است به آن دلیل باشد که ارتش روسیه از موشک‌های پدافند هوایی اس۴۰۰ برای حمله به اهداف زمینی استفاده کرده است.

او در شبکه تلگرام توضیح داد که شناسایی چنین حملاتی برای سامانه‌های راداری دشوارتر است. استرننکو افزود: «چنین حملاتی هیچ منطق نظامی‌ای ندارند. این صرفاً تروریسم به خاطر تروریسم است.»

روسیه که هدف قرار دادن عمدی غیرنظامیان در اوکراین را رد می‌کند، اعلام کرد که حملاتش “تأسیسات مجتمع نظامی−صنعتی در کی‌یف و زیرساخت‌های بندری در اودسا” را هدف قرار داده است.

خواست سناتورهای آمریکایی برای تحریم‌های بیشتر روسیه

در همین حال، چهار سناتور آمریکایی با دولت ترامپ بر سر تشدید تحریم‌های روسیه به توافق رسیدند. لیندزی گراهام، پیش از مرگ ناگهانی‌اش در روز شنبه، و راجر ویکر، دو سناتور جمهوری‌خواه، به همراه ریچارد بلومنتال و جین شاهین از حزب دموکرات اعلام کردند که این طرح قانونی به‌زودی اجرا خواهد شد.

به گفته آنان، هدف از این قانون، ایجاد «ابزارهایی است که بهای سنگینی را بر کسانی تحمیل کند که با خرید نفت و گاز روسیه، ماشین جنگی پوتین را تأمین مالی می‌کنند.»

سنای آمریکا اخیراً طرحی قانونی را بررسی کرده است که امکان اعمال تعرفه‌های تنبیهی سنگین علیه کشورهایی را فراهم می‌کند که همچنان به واردات نفت و گاز طبیعی از روسیه ادامه می‌دهند.

ترامپ همچنین در جریان نشست گروه هفت در فرانسه در اواسط ماه ژوئن اعلام کرده بود که آماده است بار دیگر تحریم‌های آمریکا علیه صادرات نفت روسیه را به اجرا بگذارد. دولت او در جریان جنگ ایران، این تحریم‌ها را برای کاهش قیمت‌های به‌شدت افزایش‌یافته نفت تا حدی کاهش داده بود.

EnglishGermanPersian