عربستان سعودی، امارات متحده عربی، بحرین، کویت، عمان و قطر همگی در یک هدف مشترکاند: باز ماندن تنگه هرمز.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
اما اختلاف اصلی بر سر چگونگی رسیدن به این هدف است. برخی دولتها خواهان فشار بیشتر بر تهران هستند، در حالی که برخی دیگر اولویت را بازگرداندن کشتیرانی و کاهش تنش میدانند.
این اختلافها از تفاوت منافع اقتصادی و راهبردی ناشی میشود؛ از جمله اینکه کدام کشورها میتوانند بخشی از صادرات انرژی خود را از مسیرهای جایگزین انجام دهند، کدام زیرساختها بیشتر در معرض حمله ایران است و کدام اقتصادها بیشترین آسیب را از بحران دیدهاند.
تشدید شکافهای قدیمی در شورای همکاری خلیج فارس
شورای همکاری خلیج فارس در سال ۱۹۸۱ و در میانه جنگ ایران و عراق تشکیل شد. اختلافات میان اعضای آن پیش از جنگ کنونی نیز وجود داشت، اما بحران ایران آنها را آشکارتر کرده است.
دیوید شنکر، مقام پیشین وزارت خارجه آمریکا در امور خاورمیانه در دولت نخست ترامپ، به پولیتیکو گفت جنگ، اختلافات موجود در خلیج فارس را تشدید کرده است.
یکی از نشانههای آشکار تنش، خروج امارات متحده عربی از اوپک در ماه آوریل بود؛ اقدامی که به گفته یک دیپلمات عرب، باعث خشم دیگر کشورها، بهویژه عربستان سعودی شد.
این دیپلمات گفت: «خلیج فارس دیگر مثل گذشته نخواهد بود. شورای همکاری خلیج فارس ناکارآمد است.»
بیشتر بخوانید: جنگ اخیر و تغییر بنیادین در روابط ایران و کشورهای خلیج فارس
به گفته مایکل راتنی، سفیر پیشین آمریکا در عربستان، کشورهای منطقه در قبال ایران رویکردهای متفاوتی دارند.
او گفت عمان بیش از همه آماده سازش با ایران بود، قطر کمتر از عمان اما همچنان درگیر گفتوگو و میانجیگری بود، امارات آمادهتر از دیگران برای ورود سختگیرانهتر به بحران بود و عربستان در میانه قرار داشت.
عمان در ابتدا ظاهرا در حال مذاکره با ایران درباره سازوکاری برای دریافت هزینه عبور از تنگه هرمز بود؛ تلاشی که دونالد ترامپ در ماه مه آن را متوقف کرد.
آسیبپذیری متفاوت کشورها
سطح آسیبپذیری کشورهای خلیج فارس نیز یکسان نیست.
عربستان، امارات و عمان میتوانند دستکم بخشی از صادرات نفت و گاز خود را بدون عبور از تنگه هرمز انجام دهند. اما قطر، کویت و بحرین چنین امکانی ندارند و به همین دلیل بسته ماندن هرمز برای آنها تهدیدی مستقیمتر است.
ازسرگیری حملات آمریکا به ایران در دو هفته گذشته، فشار بر دولتهای خلیج فارس برای هماهنگی بیشتر را افزایش داد. ایران در پاسخ، بحرین، کویت و اردن را هدف قرار داد و حوثیهای یمن، متحدان تهران، نفتکشهای سعودی در دریای سرخ را هدف گرفتند.
حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در اواخر فوریه، دولتهای خلیج فارس را غافلگیر کرد، اما پاسخ سنگین ایران اختلافات آنان را بیشتر آشکار ساخت.
بیاعتمادی میان همسایگان ایران
آلیسون ماینر، مقام پیشین شورای امنیت ملی آمریکا در امور یمن و عمان، میگوید کشورهای خلیج فارس شاید نتوانند جنگ را پایان دهند، اما میتوانند در مدیریت پیامدهای آن نقش مؤثرتری داشته باشند.
او گفت این کشورها میتوانند با دولتهای اروپایی برای نظارت بر تنگه هرمز همکاری کنند و چین را به استفاده آرام از نفوذ خود بر ایران برای بازگشایی مسیر کشتیرانی تشویق کنند.
بیشتر بخوانید: آیا ایران میتواند اعتماد با همسایگان را بازسازی کند؟
با این حال، به گفته ماینر، سطح بیاعتمادی همچنان بالاست و هر کشور نگران است که همسایهاش برای مصون ماندن از حملات، به تهران پول بدهد و این مسئله به زیان دیگران تمام شود.
درخواست برای نقش بیشتر در تصمیمگیری آمریکا
همه دولتهای خلیج فارس خواستار آناند که در تصمیمگیریهای آمریکا درباره آینده بحران نقش داشته باشند.
پس از نشست شورای همکاری خلیج فارس با مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در بحرین در ماه ژوئن، جاسم محمد البدیوی، دبیرکل این شورا، گفت هر توافق یا تفاهم آینده باید نگرانیها و منافع کشورهای عضو را در نظر بگیرد.
با این حال، این بخش از سخنان او در خلاصه رسمی وزارت خارجه آمریکا از نشست نیامد.
کشورهای خلیج فارس همزمان در حال آماده شدن برای آیندهای هستند که در آن تنگه هرمز ممکن است بسته یا غیرقابل اعتماد بماند. امارات در حال ساخت خط لولهای تازه به بندر فجیره در اقیانوس هند است. شرکت نفت کویت نیز درباره امکان انتقال نفت خود از مسیر خطوط لوله عربستان یا امارات گفتوگو کرده است.
اما تا زمانی که جنگ ادامه دارد، همین پروژهها نیز در برابر حملات ایران آسیبپذیر خواهند بود. حمله حوثیها به نفتکشهای سعودی نیز تردیدهایی درباره کارآمدی مسیر زمینی عربستان برای دور زدن هرمز ایجاد کرده است.
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
در حال حاضر نشانه روشنی از پایان جنگ دیده نمیشود. سخنگوی کاخ سفید گفته است حملات آمریکا تا زمانی ادامه خواهد یافت که رئیسجمهوری آمریکا تصمیم دیگری بگیرد.
در چنین وضعیتی، کشورهای خلیج فارس با وجود صدور بیانیههای مشترک علیه حملات ایران، همچنان بیش از آنکه به وحدت واقعی نزدیک باشند، در بهترین حالت در حال هماهنگی محدود برای مدیریت پیامدهای بحراناند.
