روزنامه کیهان مانند همه این سالها شروع به پروندهسازی برای این افراد کرد و آنها را متهم کرد که با کاشتن دوربینهای تلهای در “پوشش” حفاظت از یوزپلنگ ایرانی به “جمعآوری اطلاعات موشکی و ارسال آن برای سیا و موساد” اقدام کردهاند.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
این روزنامه در مطلبی به تاریخ ۲۵ بهمن ۱۳۹۶ درباره این پرونده نوشت: «وقتی نصب دوربین در دامن طبیعت و با توجیه فعالیت زیست محیطی در اصل با هدف رصد اطلاعات مهم امنیتی همچون فعالیتهای موشکی بوده است از دیگر اقدامات مشابه برخی افراد یا انجیاوهای فعال در چنین عرصههایی نباید با غفلت گذشت.»
همزمان دادستان تهران ادعا کرد: «طبق تحقیقات انجام شده اعضای این شبکه در برخی از مناطق استراتژیک کشور تعدادی دوربین در ظاهر برای رصد امور زیست محیطی نصب کرده بودند که در واقع پوششی برای رصد فعالیتهای موشکی کشور بوده و تصاویر و اطلاعات ثبت شده را برای بیگانگان ارسال میکردهاند.»
هرچند وزارت اطلاعات بعدا رسما اعلام کرد که اتهام این افراد به هیچ وجه جاسوسی نیست اما هرکدام از آنها به حبسهای طولانی مدت محکوم شده و حداقل دو نفر از آنان شرح شکنجههای روحی و جسمی و جنسی خود در زندان را منتشر کردند.
شهر موشکی در محوطه یک پارک طبیعی
۸ سال پس از این ماجرا، در جریان جنگ امریکا و اسرائیل با ایران، روز ۱۳ اسفند ۱۴۰۴ پارک کوهستان یزد توسط جنگندههای اسرائیلی بمباران شد. بلافاصله خبری منتشر شد مبنی بر اینکه در عمق ۵۰۰ متری زیر این پارک یک شهر موشکی وجود داشته و هدف اسرائیل نیز تخریب این شهر موشکی بوده است.
با انتشار این خبر پرونده فعالان محیط زیست دوباره در صدر اخبار قرار گرفت. عدهای عمدتا در شبکههای اجتماعی مدعی شدند که فعالان محیط زیست از وجود این شهرهای موشکی مطلع بودهاند و به همین دلیل دستگیر و به حبسهای طولانی مدت محکوم شدهاند.
کاوه مدنی که همزمان با دستگیری فعالان محیط زیست معاون سازمان محیط زیست ایران بود و خود نیز در جریان این پرونده بازداشت و بازجویی شده بود با انتشار یک استوری و چند توییت ادعای اطلاع داشتن فعالان محیط زیستی از وجود شهر موشکی را به کلی رد کرد.
او در همین باره به دویچهوله گفت: «کسانی که میگویند این بچهها میدانستند که در منطقه مورد حفاظتشان شهر موشکی سپاه بوده عملا دارند حرف اطلاعات سپاه را تکرار میکنند.»
مدنی با تاکید میگوید فعالان محیط زیست هیچ کار خلافی انجام نداده بودند و برای نصب دوربینهایشان هم مجوز گرفته بودند و در نهایت هم کارشناسان فنی تایید کردند که این دوربینها هیچگونه اسرار سری و نظامی را ثبت نکرده و اتهام جاسوسی بیپایه است و بر همین اساس هم اتهام جاسوسی از پرونده آنها حذف شد.
کاوه مدنی همچنین تصریح میکند که پرونده فعالان محیط زیست ارتباطی با شهر موشکی یزد ندارد. او میگوید: «این بچهها در جاهای مختلف کشور که ممکن است یوزپلنگ ایرانی وجود داشته باشد فعالیت داشتند اما ما جای شهرهای موشکی را نمیدانیم ممکن است در سمنان، کرمان یا جاهای دیگر هم شهر موشکی باشد.»
مدنی با ذکر مثالی میگوید: «ممکن است شما سر یک چهارراه با دوستتان قرار داشته باشید و در همان لحظه در همان چهارراه در ساختمانی جلسه سیا یا موساد باشد. اینکه شما آنجا منتظر دوستتان ایستادهاید معنایش این نیست که میدانستید یک جلسه سری در حال برگزاری است.»
مدنی در پاسخ به این پرسش که آیا در دوران کوتاه مدیریت او اختلاف نظری در این مورد میان نهادهای نظامی و سازمان محیط زیست برای ساخت این شهرهای موشکی در حوزههای حفاظتشده به وجود آمد یا نه به دویچهوله میگوید: «این موضوع به حوزه تخصصی من مربوط نمیشد و اگر هم مربوط میشد سطح دسترسی اطلاعاتی به چنین اسراری در حد معاونت یا حتی ریاست سازمان محیط زیست هم نیست.»
شهر موشکی چیست؟
وقتی صحبت از شهر موشکی میکنیم، دقیقا از چه چیزی صحبت میکنیم؛ کارخانه تولید موشک؟ انبار نگهداری موشک یا محلی برای آمادهسازی روند شلیک موشک؟
فرزین ندیمی کارشناس نظامی به دویچهوله میگوید اصطلاح “شهر موشکی” بیشتر از سوی رسانههای حکومتی و فرماندهان نظامی باب شده تا آنچه او به عنوان POPULAR CULTURE مینامد، در اذهان عمومی شکل بگیرد. به نظر او مسئله موشک در جمهوری اسلامی از یک موضوع نظامی و دفاعی فراتر رفته و به یک “دین و مذهب” تبدیل شده است.
اما آنچه که فرماندهان نظامی سپاه از آن با نام شهر موشکی یاد میکنند، به گفته ندیمی “مجموعهای اغلب بزرگ است که در مناطق کوهستانی درون سازندهای گرانیتی به صورت شبکهای از تونلها و تالارهای نگهداری و مونتاژ و جابهجایی انواع موشک و سکوهای پرتاب ساخته میشود”.
بیشتر بخوانید: سپاه پاسداران از “شهر موشکی زیرزمینی ایران” رونمایی کرد
به گفته فرزین ندیمی در هریک از این مجموعههای بزرگ زیرزمینی بخشهای مختلفی وجود دارد؛ یک بخش مربوط به سوار کردن موشکهاست چرا که بدنه موشکها، سرجنگی و سوخت و اکسیدکننده (در صورت استفاده از سوخت مایع) از هم جدا نگهداری میشوند.
پس از مونتاژ، موشک با وسایل ویژه روی پرتابگر قرار داده شده و پس از سوختگیری (در موشکهای سوخت مایع) بسته به امکانات یا موشک برای شلیک از تونل خارج شده و برای پرتاب آماده میشود، و یا از حفرههای وسیع پرتاب یا سیلوهای نگهداری و پرتاب، شلیک مستقیم انجام میشود.
ندیمی میگوید در شهرهای بزرگ موشکی مانند کرمانشاه و خرمآباد و اصفهان چند پایگاه نزدیک به هم قرار دارند که چهبسا به وسیله تونل به یکدیگر مرتبط شدهاند. بنابر عکسهای ماهوارهای، در جریان جنگ کنونی سپاه پاسداران توانسته ورودیهای بمباران شده این پایگاهها را ظرف ۴۸ ساعت باز کند و امکان خروج موشکها و پرتاب آنها را دوباره فراهم سازد.
فرزین ندیمی میگوید بیشتر این پایگاهها و بهاصطلاح شهرهای موشکی یک بخش روزمینی نیز دارند که بخشی از امور سرویس و نگهداری، انبارداری و تعمیرات موشکها روی زمین انجام میشوند.
مهمترین شهرها و پایگاههای موشکی
فرزین ندیمی میگوید تمرکز عمده پایگاههای موشکی در کمربند مرکزی و غربی ایران است: «اگر کشور ایران را به صورت عمودی به سه قسمت تقسیم بکنیم کمربند مرکزی از بالا شامل تهران، کاشان، اصفهان و شیراز تا بندرعباس میشود و این قسمت بیشترین پایگاههای موشکی یا سایتهای مربوط به پشتیبانی پایگاههای موشکی را دربردارد که بزرگترین خوشه آن در اطراف تهران، سپس اصفهان است. در نوار غربی هم تبریز و ارومیه، کرمانشاه و خرمآباد بزرگترین پایگاههای موشکی برای پرتاب موشک به سمت اسراییل را دارند.»
این کارشناس میگوید با وجود اهمیت بسیار زیاد پایگاههای موشکی مرکز و غرب ایران که بیشتر محل نگهداری موشکهای میانبرد هستند، در منطقه کرمان، یزد، لار، بندرعباس و قشم نیز چندین پایگاه موشکی وجود دارند که بیشتر برای پرتاب به سمت کشورهای حوزه خلیج فارس در نظر گرفته شدهاند.
کارخانه موشکی زیرزمینی در یزد و تهران
شهر موشکی یزد که در اسفندماه مورد حمله اسرائیل قرار گرفت در پنج کیلومتری شهر یزد قرار دارد. فرزین ندیمی میگوید اولین بار در سال ۲۰۱۹ صحبت از حفاری در عمق ۵۰۰ متری در این منطقه برای ساخت یک پایگاه موشکی شد.
او ادامه میدهد: «مجموعه تونل یزد فقط یک پایگاه موشکی نیست بلکه یک کارخانه تولید موشک هم در بردارد. مقامهای نظامی جمهوری اسلامی هفت سال پیش میگفتند ما نه تنها پایگاه موشکی داریم که کارخانه موشکی زیرزمینی هم در عمق ۵۰۰ متری زیرزمین داریم. دستکم یکی از این کارخانهها در منطقه بیدگنه در غرب تهران است و یکی هم در یزد: صنایع شهید مقدم که بهطور مشترک بهوسیله وزارت دفاع و سپاه اداره میشود.»
چه تعداد پایگاه موشکی تخریب شده؟
نشریه واشنگتنپست ۲۹ مارس (۹ فروردین) گزارش داد که نیروهای مشترک آمریکا و اسرائیل از آغاز جنگ علیه ایران تاکنون چهار مرکز کلیدی تولید موشکهای بالستیک ایران و ۲۹ پایگاه پرتاب موشک را هدف قرار دادهاند. مؤسسه تحقیقات جنگ ISW-CTP نیز حمله به بیش از ۲۰ پایگاه موشکی را در طول جنگ ثبت کرده است. واشنگتنپست ارزیابی کرده که حملات هوایی آمریکا و به تأسیسات تولید موشک در خجیر، شاهرود، پارچین و حکیمیه اسرائیل “آسیب شدید” وارد کرده است. چهار کارشناس به واشنگتنپست گفتهاند آسیب واردشده به این تأسیسات “به احتمال زیاد توان ایران برای تولید موشکهای بالستیک کوتاهبرد و میانبرد را تا زمان بازسازی این مراکز متوقف کرده است”.
لیست پایگاههایی که واشنگتن پست با ذکر میزان آسیب به آنها منتشر کرده به شرح زیر است:
مجموعه خجیر در استان تهران: واشنگتنپست با استناد به تصاویر ماهوارهای مربوط به ۲۴ مارس گزارش داده که نیروهای مشترک اسرائیل و آمریکا دستکم ۸۸ سازه را در مجتمع نظامی خجیر منهدم کردهاند. همچنین گزارشهایی از حمله به مجتمع نظامی خجیر در ۳ مارس ثبت شده است. مجتمع خجیر یک مرکز پژوهش، توسعه و تولید برای موشکهای سوخت جامد و سوخت مایع است.
مجتمع نظامی شاهرود در استان سمنان: واشنگتنپست با استناد به تصاویر ماهوارهای گزارش داده است که نیروهای مشترک دستکم ۲۸ سازه را در مجتمع نظامی شاهرود آسیب زده یا منهدم کردهاند.
مجتمع نظامی پارچین در استان تهران :واشنکتن پست با استناد به تصاویر ماهوارهای مربوط به ۱۲ مارس گزارش داده است که نیروهای مشترک ۱۲ سازه را در مجتمع نظامی پارچین هدف قرار دادهاند. موسسه تحقیقات جنگ گزارشهای متعددی از حملات به مجتمع نظامی پارچین ثبت کرده است، از جمله در تاریخهای ۳ مارس، ۷ مارس، ۱۲ مارس، ۲۶ مارس و ۲۸ مارس.
مجتمع نظامی حکیمیه در استان تهران: واشنگتن پست با استناد به تصاویر ماهوارهای مربوط به ۱۴ مارس گزارش داده است که نیروهای مشترک ۱۹ سازه را در مجتمع نظامی حکیمیه هدف قرار دادهاند. واشنگتنپست همچنین اشاره کرده است که مجتمع نظامی حکیمیه شامل تأسیساتی است که پیشرانِ مایع و سکوهای پرتاب موشک تولید میکنند.
پایگاه موشکی خُرگو در استان هرمزگان: واشنگتنپست با استناد به تصاویر ماهوارهای مربوط به ۹ مارس گزارش داده است که نیروهای مشترک ۱۵ تأسیسات را در پایگاه موشکی خرگو منهدم کرده و دو ورودی تونل را هدف قرار دادهاند. بر اساس ارزیابی این نشریه نیروهای مشترک دستکم دو بار این پایگاه را در طول جنگ هدف قرار دادهاند.
پایگاه موشکی امام علی در استان لرستان: یک تحلیلگر تصاویر ماهوارهای در شرکت اطلاعات امنیتی Janes به واشنگتنپست گفته است که نیروهای مشترک ۹ سازهٔ سطحی و حداقل دو ورودی تونل را در پایگاه موشکی امام علی هدف قرار دادهاند. نیروهای مشترک در طول جنگ چندین بار این پایگاه را هدف قرار دادهاند، از جمله با استفاده از مهمات نفوذگرِ سنگرشکن. پایگاه موشکی امام علی محل استقرار تیپ موشکی الحدیدِ نیروی هوافضای سپاه تیپ هفتم و تیپ موشکی التوحید تیپ بیستوسوم است.
سرمایهای که دود شد، زیستبومی که تخریب شد
از آنجا که هیج اطلاعات روشن و شفافی درباره نحوه ساخت این شهرهای موشکی وجود ندارد، تخمین سرمایه و هزینهای که برای ساخت آنها خرج شده نیز نمیتواند دقیق باشد. درباره پیامدهای مخرب ساخت چنین شهرکهایی نیز نیاز به اطلاعات دقیق وجود دارد.
فرزین ندیمی میگوید: «در موارد بسیاری ساخت این تونلهای زیرزمینی تاثیر زیادی روی سفرههای آبی در منطقه داشته. حفر تونلهایی با این ابعاد به خصوص در سازندهای سنگهای گرانیتی و سنگهای سخت مقدار زیادی آب مصرف میکرده و گفته شده برای تامین آب بسیاری از پروژههای موشکی، آنها را در کنار پروژههای آبرسانی و تونلهای آبرسانی پیشبردهاند تا هدف اصلی این حفاریها مخفی بماند.».»
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
در این باره که آیا وجود یا ساخت چنین شهرکهایی میتواند منجر به تغییرات گسترده زیست محیطی شود کاوه مدنی میگوید: «تمام فعالیتهای نظامی از پرواز هواپیمای جنگی گرفته تا پرتاب موشک تا فعالیتهای پهپادها همه اینها آثار محیط زیستی دارد. ولی ما هیچ چیز راجع به این شهرهای موشکی یا فعالیتهای موشکی از لحاظ مشخصات فنی نمیدانیم، تنها یک سری عکس و نقشه منتشر شده و ما نمیدانیم که در واقع اینها به چه شکلی طراحی شدند، چگونه اجرا شدند، در حال حاضر منابع انرژی آنها چگونه تامین میشود، از کجا تامین میشود. این چیزها را نمیدانیم بنابراین ما میتوانیم بگوییم اثر محیط زیستی دارد بله، ولی اینکه بگوییم فلان شهر موشکی عامل خشکی زاینده رود است یا مثلاً عامل خشکی و ایجاد مشکل در خوزستان یا اصفهان یا یزد است، این را نمیدانیم. اینها بیشتر یک حرف نادقیق جذاب در شرایط جنگی است.»
اما آنچه مدنی بر آن تاکید میکند این است که: «وظیفه دولت و وظیفه حاکمان در هر کشوری چه آزاد چه غیر آزاد این است که از منابع این کشور و حقوق نسلهای این کشور محافظت کند. اگر فعالیتهای نظامی مخفیانه یا علنی دارد، فعالیتهای ساخت و ساز و توسعه علنی دارد اینها همه باید در راستای حفاظت از منابع و حقوق نسلها باشد، هر آنچه که برخلاف این باشد، برخلاف منافع ملی است.»
کاوه مدنی با تاکید بر این مسئله بر حق خود و دیگر متخصصان و نیز مردم بر طرح یک پرسش اساسی تاکید میکند: «اگر کشوری توانایی تولید موشک و توانایی تولید فناوریای را داشته که امروز جهان را غافلگیر کرده، چرا نتوانسته یک فیلتر هوا برای خودروهایش بسازد؟ چرا نتوانسته این همت و دانش و یا انگیزه را در رفع مسائل دیگر در حوزه آب و محیط زیست صرف کند؟ اگر شما تواناییهایتان اینقدر هست و در مقابله با تحریمها میشود چنین کارهایی کرد، پس نباید از تحریمها به عنوان توجیه استفاده کرد برای اینکه یه سری کارهای دیگر را نکرده باشیم. این به نظر من یک اعتراض بر حق است که باید شنید و گفت.»
