نقش پررنگتر زنان در روز دوم کنگره
در حالی که برنامههای روز نخست با محور جنسیت و دموکراسی و با حضور زنان دنبال شده بود، در روز دوم نیز زنان نقش برجستهتری در پنلها و بحثها داشتند. یکی از محورهای مهم این بخش، پیوند میان مسئله تبعیض جنسیتی و تبعیض قومی و ساختاری بود.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
فریبا برهانزایی، فعال حقوق بشر اهل سیستان و بلوچستان، در سخنانی با تأکید بر جایگاه زنان بلوچ گفت: «برابری حقوقی زن بلوچ با مرد بلوچ هرگز تأمین نخواهد شد، اگر حقوق مردم بلوچ و دیگر مردمان ایران به رسمیت شناخته و تضمین نشود؛ زیرا تبعیض علیه زن بلوچ صرفاً جنسیتی نیست، بلکه برآمدِ یک ساختار نابرابر است.»
این سخنان، یکی از نمونههای روشن رویکردی بود که در روز دوم کنگره برجسته شد؛ رویکردی که مسئله زنان را جدا از ساختار کلی تبعیض در ایران نمیبیند و آن را با حقوق اقوام، حاشیهنشینان و گروههای بهحاشیهراندهشده پیوند میدهد.
اعظم بهرامی، کارشناس و کنشگر حوزه محیط زیست، با انتقاد از اینکه در کنگره برگزارشده بخشی مستقل و مشخص برای مسائل زیستمحیطی در نظر گرفته نشده بود، تأکید کرد که ایران در شرایطی بحرانی از نظر محیط زیست قرار دارد و این موضوع باید در نشستهای بعدی با جدیت بیشتری وارد دستور کار شود.
بهرامی با اشاره به ساختار این کنگره گفت در شرایطی که بحرانهای زیستمحیطی در ایران ابعاد گسترده و تعیینکننده پیدا کردهاند، نادیده گرفتن این حوزه در برنامهریزی نشستها یک ضعف جدی است. از نگاه او، محیط زیست دیگر یک موضوع حاشیهای یا فرعی نیست، بلکه به یکی از بنیادیترین مسائل مرتبط با بقا، امنیت و آینده ایران تبدیل شده است.
عظمت اژدری نیز در سخنانی با یادآوری سرنگونی هواپیمای اوکراینی توسط سپاه پاسداران، گفت: «در برابر تحقیر، در برابر فشار و در برابر تلاش برای فراموشی میتوان ایستاد. دادخواهی ما برای پرواز پی۷۵۲ تنها برای گذشته نیست، برای آینده ایران است و به یاد تمام کسانی که در این چند دهه قربانی شدند.»
تأکید بر حداقلهای مشترک در میان اختلافها
لادن بازرگان، فعال سیاسی، بر ضرورت تمرکز بر نقاط اشتراک در میان نیروهای مخالف جمهوری اسلامی تأکید کرد و هشدار داد که ورود زودهنگام به برخی اختلافهای پیچیده میتواند انرژی جمعی را فرسوده کند.
او گفت: «در حالی که مردم در داخل برای ابتداییترین حق، یعنی بقا و یک زندگی نرمال میجنگند، ما وارد بحثهایی میشویم که حتی در دموکراسیهای پیشرفته هم محل اختلاف است. این مسائل یکشبه حل نمیشوند، بنابراین باید بر حداقلهای مشترک تمرکز کنیم.»
این نگاه، بهنوعی بازتاب همان دغدغهای بود که در بخشهای مختلف کنگره دیده میشد: چگونه میتوان بدون نادیده گرفتن اختلافها، یک چارچوب مشترک برای عبور از جمهوری اسلامی و شکلدهی به یک آلترناتیو سیاسی و مدنی ایجاد کرد.
هشدار درباره جنگ و فشار بر جامعه مدنی
اسماعیل عبدی، فعال صنفی و مدنی، نیز در سخنرانی خود با اشاره به تجربه شخصیاش از سالهای زندان و تبعید، از زاویهای انسانیتر به پیامدهای وضعیت کنونی پرداخت. او گفت زمانی که به زندان رفت، دخترش ۱۰ ماهه بود و هنگامی که از زندان بیرون آمد، او ۱۱ ساله شده بود.
عبدی با تکیه بر همین تجربه، مخالفت خود با جنگ را توضیح داد و گفت از نگاه او، جنگ نه به سقوط جمهوری اسلامی منجر میشود و نه گرهی از وضعیت مردم باز میکند، بلکه فشار را بر جامعه مدنی، فعالان سیاسی و شهروندان عادی بیشتر میکند.
این موضع، با بخشی از فضای کلی روز دوم کنگره همخوان بود؛ فضایی که در آن، نگرانی درباره تأخیر در روند گذار، تضعیف نیروهای اجتماعی در داخل، و تحمیل هزینههای بیشتر بر جامعه، بهطور جدی مطرح شد.
نمایش تکثر و تلاش برای معرفی یک بدیل
سعید پیوندی، جامعهشناس، در گفتوگو با دویچهوله، یکی از پیامهای اصلی این گردهمایی را نمایش تنوع نیروهای حاضر در آن دانست. او گفت: «ما در اینجا تکثر را نشان میدهیم. ما میخواهیم بگوییم تمام گروههای مختلف با هم جمع شدند و میتوانند یک آلترناتیو را معرفی کنند.»
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
او در ادامه تأکید کرد جنگ میتواند عبور از جمهوری اسلامی را به تعویق بیندازد؛ جملهای که در عمل، یکی از جمعبندیهای مهم روز دوم کنگره نیز بود.
از دل سخنان چهرههای مختلف حاضر در این نشست، این برداشت شکل میگرفت که اگرچه مخالفت با جمهوری اسلامی گسترده و متنوع است، اما موفقیت هر پروژه سیاسی در آینده ایران، به توانایی این نیروها برای حفظ تکثر، تمرکز بر اشتراکات، و فاصله گرفتن از راهحلهایی وابسته است که جامعه را بیش از پیش فرسوده و پراکنده میکند.
در بیانیه پایانی این کنگره، مجید زمانی، یکی از برگزارکنندگان، اعلام کرد دبیرخانه این کنگره بهزودی تشکیل خواهد شد. او همچنین تأکید کرد رویکرد “جنگ به هر قیمت” از نظر شرکتکنندگان این کنگره پذیرفتنی نیست. او اضافه کرد که جنگ باید با “تامین منافع مردم ایران” به پایان برسد.
در پایان، برگزارکنندگان از همه کنشگران و متخصصان داخل و خارج از کشور دعوت کردند به این ابتکار بپیوندند و در مسیر ساختن ایرانی آزاد مشارکت کنند.
