این اظهارات تکرار پیام بیسابقه قبلی ترامپ در حمایت از معترضان ایرانی در شبکه اجتماعی تروث سوشال بود. کە بە بحثهای زیادی در این رابطه دامن زده است.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
این مسئلە یک پرسش اصلی را برجسته کرده است: آیا حمایت صریح خارجی مانند تهدیدهای ترامپ به مخالفان رژیم جمهوری اسلامی دلگرمی میدهد یا به حکومت بهانهای برای تشدید سرکوب مخالفان میدهد؟
دویچه ولە فارسی این موضوع را با کارشناسان به بحث گذاشتە است؛ کامران متین، استاد روابط بینالملل در دانشگاه ساسکس بریتانیا، بهروز اسدی، فعال سیاسی و حقوق بشر ایرانی-آلمانی، عبدالرضا احمدی، تحلیلگر مسائل سیاسی، تقی رحمانی، فعال سیاسی ایرانی و فاطمه کریمی، عضو شبکه حقوق بشر کردستان.
درسهای جنبش سبز؛ سکوت غرب و جسارت رژیم در سرکوب خشونتآمیز
جنبش سبز، که پس از انتخابات جنجالی و بحثبرانگیز ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ شکل گرفت، یکی از بزرگترین و طولانیترین اعتراضات مردمی در تاریخ جمهوری اسلامی بود. معترضان که معتقد به تقلب گسترده در انتخابات بودند، ماهها به خیابانها آمدند و بارها شعار”اوباما، اوباما؛ یا با آنها، یا با ما” سر دادند، شعاری که مستقیماً از باراک اوباما، رئیسجمهور وقت ایالات متحده، درخواست حمایت قاطع و آشکار میکرد.
با این حال، دولت اوباما هرگز حمایت تعیینکننده و صریحی که معترضان انتظار داشتند ارائه نکرد و به موضعی محتاطانه و دیپلماتیک بسنده کرد. این رویکرد به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، نه تنها فرصتی مهم برای تغییرات دموکراتیک را از دست داد، بلکه جمهوری اسلامی را در برخورد با اعتراضات آزادتر و جسورتر کرد.
بیشتر بخوانید: تداوم اعتراضات در ایران و نگرانی اتحادیه اروپا از تشدید سرکوب
کامران متین، استاد روابط بینالملل دانشگاه ساسکس بریتانیا تجربه جنبش سبز را درس کلیدی برای درک شرایط کنونی میداند. او میگوید: «تجربه جنبش سبز در سال ۲۰۰۹ نشان میدهد که عدم حمایت آمریکا و کشورهای غربی از معترضان، جمهوری اسلامی را در سرکوب خشونتآمیز معترضان جسورتر کرد. بنابراین، تهدید ترامپ برای اقدام علیه رژیم، بهویژه با توجه به آنچه برای نیکلاس مادورو در ونزوئلا رخ داد احتمالاً روحیه معترضان ایرانی را افزایش میدهد و عزم رژیم برای سرکوب معترضان را تضعیف میکند.»
به باور متین حمایت صریح خارجی میتواند تعادل قدرت در خیابان را به نفع معترضان تغییر دهد؛ همانطور که سکوت غرب در سال ۲۰۰۹ به رژیم اجازه داد بدون ترس جدی از پیامدهای بینالمللی، هزاران نفر را بازداشت کند، جان دهها نفر را بگیرد و اعتراضات را با خشونت گسترده سرکوب نماید.
دیدگاههای متفاوت در میان اپوزیسیون و فعالان سیاسی
در شبکههای اجتماعی فارسیزبان، عموما هواداران گروههای اپوزیسیون راستگرا، بهویژه پادشاهیخواهان و برخی جریانهای اتنیکی از حمایت ترامپ استقبال کردەاند. در مقابل بخشهای دیگری از اپوزیسیون با تردید به این موضوع نگاه میکنند، یا دستکم در اینبارە سکوت کردەاند.
بهروز اسدی، فعال سیاسی و حقوق بشر ایرانی-آلمانی که امسال نشان افتخار جمهوری فدرال آلمان را دریافت کرده، حمایت بینالمللی را مشروط میداند و میگوید: «اگر این حمایت صرفاً در دفاع از حق تجمع مسالمتآمیز و بر اساس میثاقهای بینالمللی باشد، میتواند مثبت باشد.»
بیشتر بخوانید: نتانیاهو خطاب به معترضان: اسرائیل در کنار مردم ایران است
او اما تأکید میکند: «ما بهطور قاطع مخالف جنگ و حمله نظامی هستیم. هیچ جنگی تاکنون دموکراسی به همراه نیاورده و حمایت باید بدون شرط، بدون وابستگی و بدون مداخله در منافع ملی ایران باشد.»
عبدالرضا احمدی، تحلیلگر مسائل سیاسی دیدگاه خوشبینانهتری دارد و میگوید پیام ترامپ “پنجرهای تازه گشوده و بخشی از معترضان اکنون حمایت خارجی را ملموستر احساس میکنند”.
او اشاره میکند که پس از انتشار این پیام، “دامنه اعتراضات گسترش یافته و این تهدید یک سیگنال بازدارنده حقوقی-سیاسی معتبر ایجاد کرده که حتی اتحادیه اروپا را از موضع بیطرفی خارج خواهد کرد”.
در سوی دیگر، تقی رحمانی، فعال سیاسی رویکرد ترامپ را مغایر نظم حقوقی و اخلاقی بینالمللی پس از جنگ جهانی دوم میداند.
او توضیح میدهد: «ترامپ عملاً اعلام میکند که ایالات متحده بهعنوان قدرتمندترین کشور جهان، با هر که مشکل دارد برخورد میکند – این قاعده در عرف حقوقی و اخلاقی جهانی قابل پذیرش نیست.» رحمانی همچنین به تناقضگوییهای قبلی ترامپ اشاره میکند و میگوید کە “این نوسانها دخالت آمریکا را غیرقابل پیشبینی و زیانبار میسازد”.
واکنش تند مقامات جمهوری اسلامی
مقامات جمهوری اسلامی تهدیدهای ترامپ را “خطرناک و دخالت در امور داخلی” خواندهاند.
علی شمخانی، مشاور ارشد رهبر جمهوری اسلامی با لحنی تند در اینبارە گفتە است: «مردم ایران تجربه نجات دادن آمریکاییها را خوب میشناسند؛ از عراق و افغانستان تا غزه.» او همچنین گفتە کە “هر دست مداخلهگری که با بهانهجویی به امنیت ایران نزدیک شود، پیش از رسیدن با پاسخ پشیمانکننده قطع خواهد شد. امنیت ملی ایران خط قرمز است، نه سوژه توییتهای ماجراجویانه.”
ایران همچنین از سازمان ملل متحد خواسته تا به این تهدیدها واکنش نشان دهد.
اژهای خطاب بە معترضان: “ارفاقی در کار نخواهد بود”
غلامحسین محسنی اژهای، رئیس قوه قضائیه، روز دوشنبه ۱۵ دی ماه در واکنش بە سخنان ترامپ اعتراضات جاری را به “دشمن” نسبت داد و تهدید کرد که “در قبال اغتشاشگران ارفاقی در کار نخواهد بود.”
او با اشاره مستقیم به اعلام حمایت آمریکا و اسرائیل گفت: «بنابراین هیچ اغتشاشگری دیگر نمیتواند مدعی فریبخوردن شود.»
او همچنین اعلام کرد کە به دادستان کل و دادستانهای سراسر ایران دستور دادە تا “هیچگونه اغماض و مماشاتی در برخورد با معترضان نداشته باشند”.
این اظهارات ادامه الگویی آشناست که مقامات جمهوری اسلامی در دهههای اخیر برای نسبت دادن هرگونه اعتراض به “دشمن خارجی” به کار بردهاند. علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی نیز در هفتمین روز اعتراضات گفته بود “اغتشاشگر را باید به جای خودش نشاند” و مدعی شده بود حکومت با معترضان “حرف میزند”، در حالی که در عمل هر اعتراض علیه حکومت را “اغتشاش” تلقی و به شدت سرکوبکرده است.
بیشتر بخوانید: فارن پالیسی: مرکز تقل اعتراضات نه اصلاح، بلکه تغییر رژیم است
فاطمه کریمی، عضو شبکه حقوق بشر کردستان، در گفتوگو با دویچه وله این رویکرد را چنین تحلیل کرد: «اظهارات اژهای ادامه الگوی چهار دهه حاکمیت برای انکار نارضایتی واقعی مردم و تبدیل مطالبات اجتماعی به توطئه خارجی است. اعتراضات کنونی مستقیماً از تورم افسارگسیخته، فقر، بیکاری، سقوط پول ملی و فساد ساختاری برمیخیزد. نسبت دادن آن به دشمن خارجی، بحران مشروعیت را پنهان میکند، مطالبات را امنیتی میسازد و سرکوب خشن را توجیه میکند.»
او افزود: «اگر آمریکا و اسرائیل واقعاً توان سازماندهی داشتند، چرا اعتراضات در کلانشهرها گسترده و مستمر نمیشود؟ اعتراضات خودجوش، مقطعی و بیشتر در شهرهای محروماند؛ محدود شدنشان نه به دلیل نبود حمایت خارجی، بلکه به خاطر سرکوب عریان، قطع اینترنت و هزینههای سنگین برای معترضان است.»
کریمی تأکید کرد: «تجربه دی ۹۶، آبان ۹۸ و ۱۴۰۱ نشان میدهد حاکمیت پایگاه اجتماعی خود را از دست داده، اما بهجای اصلاح، به خشونت متوسل میشود. سخنان اژهای بیش از هشدار حقوقی، جنگ روانی برای ایجاد رعب است. با این حال، این روایت نمیتواند نارضایتی عمیق مردم را پنهان کند – نارضایتیای که تا فشار اقتصادی، بیعدالتی و انسداد سیاسی ادامه دارد، بازتولید خواهد شد.»
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
دور جدید اعتراضات سراسری در ایران کە حالا وارد نهمین روز خود شدە است، در پی بحران اقتصادی ریشهدار، سقوط ارزش ریال، تورم بالا و فشارهای معیشتی شکل گرفت. اما بهسرعت ماهیت این اعتراضات تغییر کرد و به اعتراضات ضد رژیم تبدیل شد و شعارهای معترضان رادیکالتر گردید. به گفته سازمانهای حقوقبشری، این اعتراضات کە از تهران آغاز شد، تاکنون به ۱۷۰ شهر در دستکم ۲۵ استان گسترش یافته است.
تنشها بین واشنگتن و تهران پس از بمباران تأسیسات هستهای ایران در سال گذشته میلادی، بیشتر افزایش یافته است. حال موضوع حمایت آمریکا از معترضان از یک سو ترس از درگیری گستردهتر در منطقه را افزایش داده و از سوی دیگر امید معترضان در ایران به تغییر یا حتی عبور از جمهوری اسلامی را تقویت کرده است.
