پلیس پایتخت هند اعلام کرد که در درگیری میان معترضان و نیروهای امنیتی، ۶۰ معترض و ۱۱۸ مأمور پلیس زخمی شدهاند. همزمان با این خشونتها، اینترنت تلفن همراه در بخشهایی از شهر، از جمله در اطراف محل برگزاری تجمع در “جانتر مانتر” قطع شد.
معترضان خواستار استعفای دارمندرا پرادان، وزیر آموزش هند، هستند. مقامهای این کشور اوایل سال ۲۰۲۶ پس از افشای سؤالات آزمون ورودی رشته پزشکی، این آزمون سرنوشتساز را لغو کردند؛ اقدامی که زندگی میلیونها دانشآموز را تحتالشعاع قرار داد و موجی از خشم را در سراسر هند برانگیخت.
“حزب مردمی سوسک” چیست؟
“حزب مردمی سوسک” در ماه مه گذشته به عنوان کارزاری اینترنتی آغاز شد و به سرعت به یک جنبش خیابانی متعلق به “نسل زد” تبدیل شد؛ جنبشی که به نسلی سرخورده از بیکاری، کاهش فرصتها و ناکارآمدی نظام آموزشی، صدا بخشید.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
این حزب جوانمحور که با نام “سوسک” شناخته میشود، اکنون به چالشی غیرمنتظره برای دولت نارندرا مودی، نخستوزیر هند، تبدیل شده و دولت او را واداشته تا همزمان از ابزارهای سیاسی برای جلب نظر معترضان و از اقدامات پلیسی برای مقابله با آنها استفاده کند.
در این میان، رقبای سیاسی مودی نیز تلاش کردهاند وارد میدان شوند و از نارضایتی جوانان بهرهبرداری کنند.
رنوکا چودهوری، نماینده حزب کنگره، حزب اپوزیسیون دولت هند، در گفتوگو با دویچه وله گفت: «آیا رفتار یک دولت باید اینگونه باشد؟ استفاده از گاز اشکآور و حمله با باتوم به دانشجویان؟ این دولت هیچ ارزشی ندارد.»
درسهایی از اعتراضهای پیشین در هند
جنبش “حزب مردمی سوسک” در پایان هفته گذشته، پس از آن شتاب دیگری گرفت که سونام وانگچوک، فعال باسابقه اصلاحطلب که اعتصاب غذای سههفتهایاش به نماد اعتراضات تبدیل شده است، با دخالت پلیس به اجبار به بیمارستان منتقل شد.
این نخستین بار نیست که هند شاهد جنبشهای اعتراضی گسترده میشود. اعتصاب غذا، که مهاتما گاندی آن را به شکلی بارز به کار گرفت، همچنان یکی از شیوههای رایج و مسالمتآمیز اعتراض در هند به شمار میرود.
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
جنبش “هند علیه فساد (IAC)” به رهبری آنا هزاره، فعال کهنهکار حقوق شهروندی، در سال ۲۰۱۱ توانست میلیونها نفر را بسیج کند و چشمانداز سیاسی این کشور را دگرگون سازد. یک دهه بعد نیز اعتراضهای یکساله کشاورزان، مودی را وادار کرد قوانین مناقشهبرانگیز کشاورزی را لغو کند. با این حال، اعتراض کشتیگیران المپیک در سال ۲۰۲۳ که در واکنش به اتهامهای آزار جنسی شکل گرفت، با وجود همدلی گسترده افکار عمومی، به شمار اندکی از اهداف خود دست یافت.
تحلیلگران میگویند “حزب مردمی سوسک” برخلاف کشاورزان، از یک شبکه سازمانی سراسری برخوردار نیست. با این حال، همانند جنبش “هند علیه فساد”، توانسته است بر موج نارضایتی عمومی گستردهتری سوار شود.
یمینی عیار، تحلیلگر و پژوهشگر ارشد مهمان در دانشگاه براون، گفت: «این اعتراض با اعتراضهای پیشین تفاوت دارد، زیرا بازتابدهنده طیف بسیار گستردهتری از جامعه هند است. این افراد سرخوردگی خود را از کشوری ابراز میکنند که نظام آموزشی سالها راکد و فرسوده آن، امید به آیندهای بهتر را تا حد زیادی از آنها گرفته است.»
عیار در گفتوگو با دویچه وله افزود: «این جنبش نیز مانند جنبش “هند علیه فساد”، طبقه متوسط را به خیابانها کشانده است. اما فضای سیاسی امروز بسیار قهرآمیزتر است. از اعتراضها علیه قانون تابعیت گرفته تا جنبش کشاورزان، شهروندان به شکل فزایندهای، فراتر از احزاب سیاسی، به دنبال پاسخگو کردن دولتها بودهاند.»
موج تازه خشم معترضان در پی واکنش پلیس
درگیریهای این هفته نتوانسته است خشم نسل زد در هند را فروبنشاند. روکمینی سینگ، دانشجویی از شهر میروت، به دویچه وله گفت: «مثل بسیاری از جوانان سراسر هند، من هم از کمبود فرصتهای شغلی و نظام آموزشیای که آرزوهایم را نابود میکند، خشمگین هستم. با اینکه خانوادهام از حزب [حاکم] بهاراتیا جاناتا (BJP) حمایت میکنند، توانستم از خانه بیرون بیایم و به اعتراضها بپیوندم.»
واسوندارا سینگ، معلمی از ایالت بیهار، نیز به دویچه وله گفت: «این حملهای علیه فرزندان ما بود. بسیاری از دختران و پسران جوان را دیدم که زخمی شده بودند و خون از بدنشان جاری بود. آنها هرگز این روز را فراموش نخواهند کرد، اما شجاعتی که از خود نشان دادند به من امید میدهد.»
همانند اعتراضهای کشاورزان، احزاب چپگرا و سازمانهای دانشجویی نیز حضور پررنگی در صحنه پیدا کردهاند و به بسیج هواداران و حمایت سازمانی از این جنبش کمک کردهاند.
یوگندرا یاداو، فعال سیاسی، به دویچه وله گفت: «پس از ۵۰ سال، جوانان راه منتهی به پارلمان را در اختیار گرفتهاند. این انرژی دانشجویان نشان میدهد که مسیر پارلمان از خیابانها میگذرد. این واقعاً چشمگیر است.»
آیا “حزب مردمی سوسک” میتواند روستاها را هم بسیج کند؟
افزایش چشمگیر شمار معترضان، دولت هند را واداشت تا پس از هفتهها بیاعتنایی به این جنبش، با آن وارد گفتوگو شود.
همزمان با اقدامات پلیس، مقامهای ارشد دولت نیز گفتوگو با رهبران “حزب مردمی سوسک” را آغاز کردند. آمیت شاه، وزیر کشور هند، با دیگر اعضای کابینه دیدار کرد، در حالی که جِی پی نادا، وزیر بهداشت، با نمایندگان این جنبش به گفتوگو نشست.
یکی از نمایندگان ارشد حزب حاکم بهاراتیا جاناتا که نخواست نامش فاش شود، به دویچه وله گفت: «درباره بهترین راه برای رسیدگی به خواستههای دانشجویان تصمیم خواهیم گرفت.»
به نظر میرسد که بخش عمده حامیان “حزب مردمی سوسک” از دانشجویان و طبقه متوسط شهری هند تشکیل شده است. در مقابل، مهمترین پایگاه انتخاباتی حزب بهاراتیا جاناتا همچنان در مناطق روستایی و شهرهای کوچک قرار دارد؛ جایی که “حزب مردمی سوسک” هنوز نتوانسته ثابت کند پیامش در آنجا با استقبال جوانان روبرو خواهد شد.
با این حال، برخی کارشناسان معتقدند “حزب مردمی سوسک” در خارج از مراکز شهری هند نیز میتواند موفق عمل کند.
رادیکا راماسشان، تحلیلگر سیاسی، به دویچه وله گفت: «این جنبش احتمالاً فراتر از شهرهای هند نیز بازتاب خواهد یافت، زیرا آرزوها و خواستههای جوانان در شهرهای کوچک و روستاها تفاوتی با یکدیگر ندارد.»
او ادامه داد: «برای نسلی که آموزش را راه رسیدن به زندگی بهتر میدانست، ناکامی نظام آموزشی به یک مسئله عمیقاً سیاسی تبدیل شده است.»
این تحلیلگر سیاسی افزود: «جوانان در مناطق روستایی هند دیگر کشاورزی یا مشاغل سنتی را تنها آینده خود نمیدانند. اینکه خود “حزب مردمی سوسک” بتواند به حیاتش ادامه دهد یا نه، موضوع دیگری است؛ اما خشم و سرخوردگیای که این جنبش توانسته آن را نمایندگی کند، این ظرفیت را دارد که سیاست هند را دگرگون سازد.»
“خشم متوجه دولت شده است”
جنبشی که تنها بر شهرهای هند متمرکز باشد، ممکن است خبرساز شود، بیآنکه تأثیر چشمگیری بر موقعیت سیاسی حزب حاکم بهاراتیا جاناتا بگذارد. اما اگر “حزب مردمی سوسک” بتواند در میان جوانان روستایی نیز گسترش یابد، ممکن است به چالش سیاسی بسیار گستردهتری تبدیل شود.
آپورواناند، مفسر سیاسی، به دویچه وله گفت: «فکر نمیکنم این جنبش صرفاً به شهرها محدود بماند.» او افزود: «مردم دائماً میان روستاها و شهرها در رفتوآمد هستند و کسانی که برخورد پلیس را از نزدیک دیدهاند، این تجربهها را با خود به خانههایشان خواهند برد. خشم اکنون متوجه دولت شده است. اینکه این خشم به یک جنبش سیاسی گستردهتر تبدیل شود یا نه، به توانایی “حزب مردمی سوسک” در گسترش دامنه نفوذ و جلب حمایت گروههای بیشتر بستگی دارد.»
با این حال، “حزب مردمی سوسک” تاکنون نیز به دستاوردی کمسابقه رسیده است. این جنبش توانسته طنز را به بسیج مستمر خیابانی تبدیل کند، دولت را وادار به گفتوگو سازد و دغدغههای جوانان هند را به شکلی جدی در کانون توجه افکار عمومی این کشور قرار دهد.
ساوراو داس، سخنگوی ارشد “حزب مردمی سوسک”، گفت: «این یک مبارزه طولانی است. برای رسیدن به هدفمان باید وارد یک نبرد بسیار طولانی شویم. زیرا قرار است یک نظام کامل را تغییر دهیم و ساختارهای این نظام ریشههایی بسیار عمیق دارند.»
