مشرف زیدی، سخنگوی نخستوزیر پاکستان، در شبکه ایکس نوشت: «نخستوزیر همبستگی و حمایت کامل پاکستان از پادشاهی عربستان سعودی را در این روزهای دشوار ابراز کرد.» او افزود دو رهبر درباره تحولات اخیر منطقه گفتوگو کردند و در خصوص همکاری برای صلح و ثبات توافق داشتند.
در این پیام همچنین آمده است که شریف به ولیعهد ریاض اطمینان داده که پاکستان «همواره در کنار عربستان سعودی خواهد ایستاد.»
از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ۲۸ فوریه (نهم اسفند)، اسلامآباد تلاش کرده است خود را کشوری “بیطرف” معرفی کند که هم با کشورهای عربی و هم با ایران روابطی دوستانه دارد. با این حال، حفظ چنین توازنی کار آسانی نیست و اگر جنگ برای مدت طولانیتری ادامه یابد، پاکستان ممکن است ناگزیر از انتخاب یکی از طرفها شود.
راهبرد پاکستان برای ایجاد تعادل
نخستوزیر پاکستان و ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش این کشور، در ماههای اخیر روابط نزدیکی با دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، برقرار کردهاند. اسلامآباد حتی به “شورای صلح” جنجالی ترامپ پیوسته است؛ نهادی که هدف آن تثبیت اوضاع خاورمیانه و نظارت بر صلح و بازسازی در نوار غزه عنوان شده است.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
خواجه محمد آصف، وزیر دفاع پاکستان، در گفتوگویی با دویچه وله در حاشیه کنفرانس امنیتی مونیخ در ۱۴ فوریه گذشته گفته بود حمایت آمریکا برای اسلامآباد بسیار ارزشمند است. پس چرا پاکستان آشکارا از آمریکا حمایت نمیکند؟
فاطمه امان، تحلیلگر و پژوهشگر ارشد پیشین در مؤسسه خاورمیانه و شورای آتلانتیک، به دویچه وله میگوید: «پاکستان میتواند در عین حفظ روابط کاری خود با واشنگتن، از پیوستن به یک کارزار نظامی خودداری کند. ورود به جنگی در همسایگی هزینههای زیادی خواهد داشت: اختلال اقتصادی، احتمال بیثباتی در مرز ایران و پاکستان و خطر تشدید تنشهای فرقهای در داخل پاکستان. این عوامل محدودیتهای روشنی را بر میزان همسویی نظامی اسلامآباد با ایالات متحده ایجاد میکنند.»
امان میگوید: «پاکستان ضمن پرهیز از دخالت مستقیم در این درگیری، همدلی دیپلماتیک نشان میدهد. اولویت این کشور جلوگیری از سرایت جنگ به مرزهای غربی خود، بیثبات شدن فضای داخلی یا اختلال در تأمین انرژی و مسیرهای تجاری است.» او میافزاید: «توصیف دقیقتر این سیاست، همسویی محدود بدون درگیری نظامی است.»
مشرف زیدی، سخنگوی شریف، نیز به دویچه وله گفت دولت پاکستان برای کاهش تنشها تلاش میکند. او تأکید کرد: «پاکستان از حملات ایران به کشورهای خلیج فارس یا از بمباران (آمریکا و اسرائیل) در ایران حمایت نمیکند.»
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
اما فاطمه امان معتقد است که پاکستان «از نظر سیاسی بیطرف نیست.» او تأکید میکند: «بیانیههای رسمی پاکستان از حملات اسرائیل انتقاد کرده و از حاکمیت ایران حمایت کرده است. اما اسلامآباد در عمل میکوشد وارد جنگ نشود. نمیخواهد به یکی از طرفهای درگیر تبدیل شود.»
اما اگر عربستان سعودی تصمیم بگیرد وارد جنگ علیه ایران شود، چه خواهد شد؟
آیا ممکن است پای پاکستان به جنگ کشیده شود؟
مشرف زیدی به دویچه وله گفت: «پاکستان هر زمان که عربستان سعودی به کمک نیاز داشته باشد در کنار آن خواهد بود»، اما به گفته او، نخستوزیر شریف در عین حال «در تماس مداوم با رهبری ایران نیز بوده است.»
فاطمه امان معتقد است چند سناریو میتواند پاکستان را به جنگ نزدیکتر کند. او تأکید میکند: «اگر خاک یا زیرساختهای انرژی عربستان سعودی مورد حمله مداوم قرار گیرد و ریاض رسما درخواست کمک کند، پاکستان با فشار قابل توجهی برای حمایت از یک شریک راهبردی مهم روبهرو خواهد شد.»
او میافزاید: «روابط پاکستان با عربستان سعودی شامل حمایت اقتصادی، پشتیبانی سیاسی و همکاری امنیتی است. اما در درگیریای که ایران نیز در آن حضور دارد، همین شراکت راهبردی، استراتژی ایجاد تعادل اسلامآباد را پیچیده میکند.» به گفته امان، روابط نزدیک با ریاض به طور طبیعی این انتظار را ایجاد میکند که در صورت به هم خوردن ثبات خلیج فارس، پاکستان از نگرانیهای امنیتی عربستان حمایت کند.
بیشتر بخوانید: حمله آمریکا به ناوچه ایرانی؛ چالشی برای بیطرفی هند
پاکستان و عربستان سعودی همچنین یک پیمان دفاع متقابل دارند که بر اساس آن، حمله به یکی از آنان، حمله به هر دو تلقی میشود و هر دو کشور را به مداخله نظامی مشترک متعهد میکند. به گفته امان، چالش اسلامآباد این است که در عین اطمینان دادن به عربستان سعودی، از قرار گرفتن در موقعیتی که پاکستان بخشی از یک رویارویی نظامی گسترده میان عربستان و ایران شود، پرهیز کند.
امان میگوید، سناریوهای دیگر شامل “سرایت مستقیم جنگ ایران به مرز ایران و پاکستان از طریق فعالیت گروههای مسلح، جریان پناهجویان، عملیات اطلاعاتی یا حملات فرامرزی” است. او همچنین تأکید میکند: «در نهایت تنشهای فرقهای داخلی در پاکستان نیز ممکن است، با انعکاس رقابتهای منطقهای در سیاست داخلی، تشدید شود.»
انتظارات ترامپ از اسلامآباد
ملیحه لودهی، کارشناس روابط بینالملل و سفیر پیشین پاکستان در آمریکا و سازمان ملل، معتقد است موضع پاکستان در این مناقشه در عمل بیشتر به ایران نزدیک است.
او به دویچه وله میگوید: «پاکستان حمله آمریکا و اسرائیل به ایران را، بدون نام بردن از آمریکا، محکوم کرده است. رهبران پاکستان درگذشت آیتالله علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، را تسلیت گفتهاند. نخستوزیر همچنین به رهبر جدید تبریک گفته و وزیران خارجه دو کشور در طول جنگ با یکدیگر گفتوگو کردهاند.»
بیشتر بخوانید: جنگ ایران؛ آیا آسیای جنوب شرقی عملگرایی پیشه خواهد کرد؟
لودهی با بیان اینکه افکار عمومی در پاکستان به شدت طرفدار ایران است، میافزاید: «با این حال با توجه به روابط نزدیک پاکستان با شورای همکاری خلیج فارس، بهویژه عربستان سعودی که با آن پیمان دفاعی دارد، اسلامآباد حملات علیه این کشورها را نیز محکوم کرده است.» پاکستان با اسرائیل روابط دیپلماتیک ندارد و افکار عمومی این کشور نیز حامی حملات آمریکا و اسرائیل به ایران نیست.
با این حال فاطمه امان، تحلیلگر امور خاورمیانه، معتقد است موضع اسلامآباد احتمالاً دونالد ترامپ را غافلگیر نخواهد کرد. او میگوید: «واشنگتن انتظار ندارد پاکستان مستقیماً وارد جنگ شود. واقعبینانهتر این است که آمریکا انتظار دارد پاکستان مانع از فعالیتهای ضدآمریکایی در خاک خود شود، از حمایت از ایران اجتناب کند، همکاریهای امنیتی و اطلاعاتیاش را حفظ کند و به باز ماندن مسیرهای کشتیرانی در خلیج فارس کمک کند.»
فاطمه امان میافزاید: «اگر درگیری گسترش یابد و عربستان سعودی هدف حملات مستقیم قرار گیرد، انتظارات آمریکا نیز میتواند تغییر کند. در آن صورت فشار بر اسلامآباد برای حمایت از ریاض به طور قابل توجهی افزایش خواهد یافت و فضای پاکستان برای حفظ موضع عدم مشارکت در جنگ، تنگتر خواهد شد.»
