وزارت دفاع سوریه اعلام کرده که هدف از تمدید آتشبس، تسهیل انتقال زندانیان وابسته به گروه تروریستی “دولت اسلامی” (داعش) به عراق بوده است.
دولت انتقالی سوریه در هفتههای گذشته به شکل نظامی در مناطقی در شمال شرق این کشور که تحت کنترل کردها بود، وارد عمل شد. در جریان این درگیریها، نیروهای دولتی توانستند بخشهای وسیعی از این مناطق را دوباره تحت کنترل حکومت مرکزی درآورند. در این میان، شهر کردنشین کوبانی به طور کامل به محاصره ارتش سوریه درآمده است.
ازسرگیری استخراج نفت توسط دمشق
زمینه این تصمیم، کشمکش قدرت میان “اسدیاف” و دولت انتقالی سوریه بر سر ادغام نیروهای ائتلاف دموکراتیک با محوریت کردها در ساختار حکومتی سوریه است.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
“اسدیاف” در روزهای اخیر از مناطقی در شمال شرق کشور که در نبرد با داعش تصرف کرده بود، از جمله مناطق غنی از انرژی و منابع طبیعی، عقبنشینی کرده است.
این مناطق اکنون در اختیار ارتش سوریه قرار دارد. شرکتهای دولتی نیز، طبق گزارش خبرگزاری دولتی “سانا”، ارسال نفت استخراجشده به پالایشگاههای حمص و بندر بانیاس در غرب سوریه را از سر گرفتهاند.
انتقال زندانیان داعش به عراق
در شمال شرق سوریه، زندانها و اردوگاههایی قرار دارند که محل نگهداری اعضای داعش و خانوادههایشان هستند. این اردوگاهها و زندانها تا همین اواخر تحت کنترل نیروهای کُرد بودند، اما اینک نیروهای دولتی کنترل برخی از آنها را در دست گرفتهاند. در پی درگیریهای اخیر، نگرانیهایی درباره از دست رفتن کنترل بر این مراکز و زندانیان وجود داشت و گزارشهایی نیز از فرار برخی زندانیان منتشر شده بود.
احمد شرع، جهادگرای سابق و رئیس جمهوری موقت کنونی سوریه، یکشنبه گذشته به همراه مظلوم عبدی، فرمانده اسدیاف، توافق آتشبس را امضا کردند. بر اساس این توافق که از سهشنبه گذشته قدرت اجرایی مییافت، قرار بود اداره خودگردان کُردها و نیروهای شبهنظامیاش در شمال و شمال شرق سوریه در ساختار دولت مرکزی ادغام شود. همچنین قرار است دولت سوریه مسئولیت زندانیان داعش را، که تاکنون در اختیار کردها بوده، بر عهده بگیرد.
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
ایالات متحده، در چارچوب این آتشبس، انتقال دهها زندانی داعش به عراق را آغاز کرده است. هدف این است که تا هفت هزار زندانی داعشی به کشور همسایه سوریه منتقل شوند. به گفته مقامهای عراقی، این افراد دارای تابعیت عراقی و نیز تابعیتهای خارجی هستند.
آلمان قصد بازگرداندن اتباع زندانی خود را ندارد
طبق اعلام سازمان امنیت داخلی آلمان، موسوم به اداره “حفاظت از قانون اساسی”، بر پایه اطلاعات نهادهای اطلاعاتی این کشور، پیش از آغاز عملیات نظامی اخیر حدود ۴۰ نفر با تابعیت آلمانی در بازداشت نیروهای کُرد بودهاند. روشن نیست که آیا این افراد نیز به عراق منتقل خواهند شد یا نه. سخنگوی وزارت خارجه آلمان اعلام کرده است که در حال حاضر برنامهای برای بازگرداندن این مردان وجود ندارد.
آتشبس میان ارتش و نیروهای دموکراتیک سوریه با محوریت کُردها، که ابتدا برای چهار روز تعیین شده بود، شنبه گذشته ساعت ۲۰ به وقت محلی به پایان رسید. پیشتر، بهرغم انتشار گزارشهایی درباره تمدید آتشبس، بیانیهای رسمی در این خصوص منتشر نشده بود. تنها سه ساعت پس از پایان آن بود که وزارت دفاع سوریه تمدید دوهفتهای آتشبس را اعلام کرد.
اعلام “بسیج عمومی” توسط کردها
یگانهای مدافع خلق (یپگ) و یگانهای مدافع زنان (یپژ)، که ستون فقرات “نیروهای دموکراتیک سوریه” را تشکیل میدهند، پیش از تمدید آتشبس فراخوان بسیج عمومی صادر کردند و از تمامی کردها خواستند تا برای دفاع از کردستان سوریه (روژاوا)، خود را به شمال این کشور برسانند.
این فراخوان در واکنش به پیشرویهای ارتش دولت موقت و خروج نیروهای عرب متحد “اسدیاف” از این ائتلاف صادر شد. به گزارش رسانههای محلی، تاکنون صدها جوان از اقلیم کردستان عراق، ترکیه و حتی کردهای ایرانی، خود را برای دفاع از “روژاوا” بە شمال سوریه رساندەاند.
بر اساس گزارشها روزانه اتوبوسهای مملو از داوطلبان، از شهرهایی مانند اربیل و سلیمانیه به مرز سوریه میرسند. مقامهای کرد اعلام کردەاند که فراخوان “بسیج عمومی” برای تقویت موقعیت دفاعی صادر شده است.
نگرانی از تکرار “تراژدی کوبانی”
شهر کوبانی، نماد جهانیشده مقاومت کردها در برابر داعش، اکنون تحت محاصره نیروهای دولت موقت سوریه قرار گرفته و وضعیت انسانی در آن به مرز فاجعه رسیده است. کمبود سوخت، مواد غذایی و دارو منجر به مرگ حداقل چهار نفر، از جمله کودکان، بر اثر سرما در روزهای اخیر شده و حدود ۱۵۰ هزار غیرنظامی بدون دسترسی به خدمات اساسی گرفتار شدهاند.
سازمان ملل متحد و گروههای امدادی و حقوق بشری گزارش دادهاند که محاصره کوبانی توسط نیروهای احمد شرع، باعث قطع آب و برق و اینترنت شده و ساکنان این شهر در مدارس و مساجد پناه گرفتهاند.
کوبانی از سپتامبر ۲۰۱۴ تا ژانویه ۲۰۱۵ صحنه نبردهای سنگین میان نیروهای کرد و اعضای داعش بود. مقاومت تاریخی کردها در برابر تروریستهای “دولت اسلامی”، با حمایت ائتلاف بینالمللی به رهبری آمریکا، به شکست داعش در این منطقه انجامید. این مقاومت تاریخی، کوبانی را به اسطوره جهانی مقاومت در برابر داعش بدل کرد.
آوارگی در آوارگی؛ وضع اسفبار قامشلو
در چنین شرایطی شهر قامشلو، واقع در شمال استان حسکه، به پناهگاهی برای دهها هزار آواره تبدیل شده است که بسیاری از آنها برای چندمین بار ناگزیر از جابهجایی شدهاند. طبق گزارش دفتر هماهنگی امور انسانی و آوارگان مناطق خودگردان، در روزهای گذشتە بیش از ٢٠ هزار نفر به شمار آوارگانی کە بە این منطقه پناه بردەاند، افزودە شدە است.
آوارگان عفرین که پس از اشغال این شهر توسط ترکیه در سال ۲۰۱۸، به منطقه “شهبا” واقع در شمال حلب پناه برده و تا دسامبر ۲۰۲۵ عمدتاً در آنجا مانده بودند، پس از سقوط اسد به محلەهای شیخ مقصود و اشرفیه در حلب رفتند. این آوارگان که در پی حمله ارتش در اوایل ماه جاری، ژانویه، به رقه جابهجا شده بودند، اخیراً بار دیگر به حسکه و سپس بە قامشلو منتقل شدهاند.
خانوادهها در مدارس، مساجد و مراکز موقت اسکان داده شدهاند، اما زمستان سخت شرایط را وخیمتر کرده است. مقامهای اداره خودگردان روژاوا هشدار دادهاند که بدون کمکهای پایدار، بحران انسانی در این منطقه تشدید خواهد شد.
کردها چه میخواهند؟
نیروهای دمکراتیک سوریه، به نمایندگی از کردها، درخواستهای مشخصی را برای پایداری آتشبس مطرح کردهاند؛ در خواستهایی که تاکنون پاسخ مثبتی از دمشق نگرفته است.
حفظ خودمدیریتی محلی در چارچوب سوریه متحد، ادغام نیروهای “اسدیاف” در ارتش سوریه بدون از دست دادن هویت کُردی، تضمین حقوق اقلیتها در قانون اساسی جدید، و خروج نیروهای ترکیه از مناطق اشغالی، همچون عفرین و سریکانی، رئوس مطالبات کردها را تشکیل میدهد. آنها همچنین خواستار کمک بینالمللی برای بازسازی منطقه و انتقال امن زندانیان داعش هستند.
در مقابل، دولت موقت در دمشق، کە روابط تنگاتنگی با ترکیه به عنوان دشمن دیرینە “نیروهای دمکراتیک سوریه” دارد، بر ادغام کامل نیروهای “اسدیاف” بە صورت “منفرد” در ارتش اصرار دارد و آن را امری ضروری برای “وحدت ملی” میداند. مذاکرات با میانجیگری آمریکا ادامه دارد، اما به گفته منابع دیپلماتیک، اختلافات عمیق نشانگر شکنندگی آتشبس هستند.
بیشتر بخوانید: سوریه پسا اسد؛ از نادیده گرفتن نوروز تا مقاومت اقلیتها علیه تمرکز قدرت
ائتلاف قدرتمند “نیروهای دموکراتیک سوریه” که مورد حمایت آمریکا بود، در پیروزی نهایی بر داعش در سال ۲۰۱۹ نقشی تعیینکننده ایفا کرد. اما دولت دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، اکنون از دولت انتقالی احمد شرع حمایت میکند.
احمد شرع، جهادگرای سابق، رهبری گروه اسلامگرای “هیئت تحریر شام” را با نام ابومحمد جولانی برعهده داشت؛ گروهی که در دسامبر ۲۰۲۴ بشار اسد، دیکتاتور سابق سوریه، را سرنگون کرد. وزارت خارجه آمریکا جولانی را در ماه مه ۲۰۱۳ در فهرست تروریستهای جهانی خود قرار داده و چهار سال بعد نیز جایزهای ۱۰ میلیون دلاری برای دستگیریاش تعیین کرده بود.
دولت اسلامگرای انتقالی احمد شرع متهم به نقض حقوق بشر و کمکاری در تأمین امنیت اقلیتهایی چون علویان، دروزیها و کُردها است. وضعیت حقوق بشر در سوریه همچنان از نظر نهادهای مستقل بینالمللی شکننده ارزیابی میشود.
