امضای تفاهمنامه آمریکا و ایران در شرایطی صورت میگیرد که نتانیاهو به شهروندان اسرائیل، وعده یک پیروزی فراگیر بر جمهوری اسلامی را داده بود و در آغاز جنگ ، اهدافی حداکثری از جمله از بین بردن تهدید هستهای و موشکی ایران و همچنین تضعیف پایدار و شاید حتی سرنگونی رهبری حکومت ایران را مطرح کرده بود.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
به گزارش خبرگزاری آلمان (dpa) اما اکنون، نزدیک به چهار ماه بعد، ارزیابیها ناامیدکننده است. به عقیده بسیاری از منتقدان، اهداف بلندپروازانه او در جنگ محقق نشدهاند. دنی سیترینوویچ، کارشناس شناختهشده مسائل ایران، حتی از “شکست اسرائیل در مقابل ایران” سخن میگوید.
به گفته او، با وجود کشته شدن تقریبا تمام اعضای رده بالای رهبری، ساختار رهبری حکومت ایران از این درگیری، رادیکالتر و حتی قدرتمندتر بیرون آمده است. در حالی که نتانیاهو بر ادامه عملیات نظامی اصرار داشت، بر اساس گزارش رسانهها، دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا، تصمیم گرفت به این روند پایان دهد.
نکات روشن و مبهم
شامگاه چهارشنبه ۲۷ خرداد (۱۷ ژوئن) اعلام شد که ترامپ و مسعود پزشکیان، رئیس دولت جمهوری اسلامی، چارچوب یک توافق برای پایان دادن به جنگ را از راه دور امضا کردهاند. بر اساس اعلام پاکستان، که نقش میانجی در این تفاهمنامه را ایفا کرده است، این توافق “با اثر فوری”، اجرایی میشود.
در عین حال، به نظر میرسد روابط اسرائیل با مهمترین متحد خود یعنی آمریکا نیز آسیب قابل توجهی دیده است.
یائیر لاپید، رهبر اپوزیسیون اسرائیل اخیرا در سخنرانی خود در پارلمان این کشور گفت: «نتانیاهو به ما وعده یک پیروزی تاریخی داد، اما آنچه نصیب ما شد یک بحران با آمریکاییها، تنگه هرمزِ باز برای ایرانیها، پول برای سپاه پاسداران و موشکهای بالستیکی بود که به سوی اسرائیل نشانه رفتهاند.»
او همچنین افزود: «و اسرائیل پشت در ایستاده است؛ مثل کودکی که سرزنش شده باشد.»
بن کاسپیت، روزنامهنگار اسرائیلی نیز که به موضع انتقادی خود در قبال نتانیاهو شناخته میشود، در یک مناظره تلویزیونی گفت: «حتی در سیاهترین کابوسهایم هم نمیتوانستم چنین فاجعهای را تصور کنم.»
با این حال، نتانیاهو شخصا این تصویر را رد میکند. او همچنان جنگ علیه ایران و متحدان منطقهای آن را مجموعهای از موفقیتهای راهبردی این کشور معرفی میکند. او در یک کنفرانس خبری در شامگاه دوشنبه گفت: «اسرائیل از هر زمان دیگری قویتر است و محور شرارت ایران از هر زمان دیگری ضعیفتر است.»
ترامپ به عنوان “سرمایه سیاسی”
نتانیاهو طی سالها تهدید ایران را به محور اصلی سیاست خود تبدیل کرده بود. کمتر سیاستمداری در اسرائیل به اندازه او مبارزه با برنامه هستهای تهران را نمایندگی میکرد. او در کنفرانس خبری با اشاره به این موضوع گفت: «میتوانم بگویم که این ماموریت زندگی من است.»
این نتانیاهو بود که از ترامپ خواست در برابر جمهوری اسلامی، موضع سختگیرانهتری اتخاذ کند و از تصمیم او در سال ۲۰۱۸ برای خروج از توافق هستهای بینالمللی با ایران حمایت کرد. اکنون حتی کارشناسان امنیتی اسرائیل نیز این اقدام را یک اشتباه راهبردی جدی ارزیابی میکنند.
برای نتانیاهو، تقابل مداوم با دشمن اصلی یعنی حکومت ایران، به بخش مرکزی روایت سیاسی او و نشانهای از قدرت رهبریاش تبدیل شده بود. او همچنین در کارزارهای انتخاباتی از رابطه نزدیک خود با ترامپ به عنوان یک سرمایه سیاسی استفاده میکرد. در سال ۲۰۱۹، او در پوسترهای عظیمی در کنار رئیسجمهور آمریکا ظاهر شد که روی آنها نوشته شده بود: «نتانیاهو؛ در سطحی دیگر.»
پیام تبلیغاتی او روشن بود: ترامپ یک متحد به طور خاص، طرفدار اسرائیل است و فقط نتانیاهو کانال ارتباطی ویژه با او را در اختیار دارد.
اما این راهبرد، اکنون ممکن است پیش از انتخابات پارلمانی پاییز در اسرائیل، به مشکلی برای نتانیاهو تبدیل شود. زیرا دقیقا همان رابطه با ترامپ که نتانیاهو سالها از آن به عنوان برگ برنده سیاست خارجی خود استفاده میکرد، اخیرا به دلیل جنگ ایران و تنشها بر سر لبنان دچار شکافهای آشکار شده است.
جمهوری اسلامی که با حزبالله لبنان متحد است، در چارچوب آتشبس خواستار توقف حملات اسرائیل در لبنان نیز شده است. اما دولت اسرائیل میخواهد نیروهای خود را در جنوب لبنان حفظ کند تا از ساکنان مناطق مرزی اسرائیل محافظت شود. این اختلاف بارها آتشبس میان آمریکا و ایران را نیز در معرض خطر قرار داده است.
بیشتر بخوانید: چگونه جنگ ایران، جایگاه ابرقدرتی آمریکا را زیر سؤال برد
در همین زمینه، گفته میشود ترامپ در اوایل ماه جاری طی یک تماس تلفنی پرتنش به نتانیاهو گفته بود: «تو کاملا دیوانه شدهای.»
بر اساس گزارش رسانهها، ترامپ همچنین اسرائیل را متهم کرده که تلاشهای دیپلماتیک او در قبال ایران را به خطر میاندازد و به نتانیاهو گفته بود: «الان همه از تو متنفرند.»
آرون دیوید میلر، کارشناس خاورمیانه، در شبکه ایکس نوشت که هیچ رئیس جمهوری در ایالات متحده آمریکا تاکنون علنا درباره یک نخستوزیر اسرائیل چیزی شبیه آنچه ترامپ درباره نتانیاهو گفته، بیان نکرده است.
نتیجهای همچنان نامشخص
برای سیاستمداری که زندگی حرفهای خود را تا این اندازه با مبارزه علیه حکومت ایران گره زده است، این تحول به طور خاص، تلخ است. دقیقا مسئله ایران که نتانیاهو طی دههها با آن قدرت خود را به نمایش میگذاشت، اکنون به نظر میرسد به بزرگترین بار سیاسی او تبدیل شده است. یوناتان رینهولد، پژوهشگر علوم سیاسی اسرائیلی میگوید روند جنگ و احتمال دستیابی آمریکا به توافق با ایران “آسیب شدیدی” به نتانیاهو وارد کرده است.
او در عین حال معتقد است که برای نوشتن مرثیه سیاسی برای نتانیاهو، رکورددار طولانیترین دوره نخستوزیری در تاریخ اسرائیل و یکی از تاثیرگذارترین چهرههای سیاسی چند دهه اخیر این کشور، هنوز خیلی زود است. انتخاباتی که هنوز تاریخ آن مشخص نشده، باید حداکثر تا ۲۷ اکتبر برگزار شود. رینهولد میگوید عامل تعیینکننده این است که در طول مهلت ۶۰ روزه تفاهمنامه چه اتفاقی رخ خواهد داد.
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
او میپرسد: «اگر ترامپ در مذاکرات به توافق نرسد و جنگ دوباره آغاز شود، چه خواهد شد؟»
به گفته این کارشناس، چنین سناریویی میتواند بار دیگر جایگاه نتانیاهو را تغییر دهد. او در پایان میگوید: «این پرونده هنوز بسته نشده است.»
