برخی استدلال میکنند که این مراکز بهطور مستقیم یا غیرمستقیم با شبکههای اقتصادی مرتبط بودهاند که دولت و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را سرپا نگه میدارند.
در مقابل، گروهی دیگر این حملات را یورش به زیرساختهای صنعتی غیرنظامی در کشوری میدانند که پیشتر نیز زیر فشار شدید بمبارانهای آمریکا و اسرائیل قرار داشته است.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
با این حال، کمتر کسی ظاهرا به پیامدهای بلندمدت فلج شدن تولید فولاد ایران توجه کرده است؛ بخشی که یکی از مهمترین ستونهای صنعتی کشور به شمار میرود.
هرچند اقتصاد ایران همچنان بهشدت به نفت وابسته است، این کشور در سال ۲۰۲۵ در میان تولیدکنندگان بزرگ فولاد خام جهان نیز قرار داشت.
انجمن جهانی فولاد، تولید سالانه فولاد خام ایران را حدود ۳۱/۸ میلیون تن برآورد کرده است. همچنین، بر اساس گزارشهای نزدیک به شرکت، فولاد مبارکه بهتنهایی بین مارس ۲۰۲۵ تا ژانویه ۲۰۲۶ حدود ۸۶۰ میلیون دلار (۷۴۱ میلیون یورو) درآمد صادراتی داشته است.
ضربه به ظرفیت صادراتی ایران
حمله هوایی به کارخانهای با این ابعاد، فقط به توان نظامی ایران آسیب نمیزند. این حمله همچنین ضربهای است به زنجیرههای تامین، اشتغال صنعتی، صادرات و یکی از معدود بخشهای اقتصاد ایران که با وجود تحریمها هنوز وزن واقعی خود را حفظ کرده است.
ابعاد کامل خسارت هنوز بهطور مستقل روشن نیست و بخش زیادی از جزئیات از گزارشهای رسانههای داخلی ایران و رسانههای تخصصی حوزه انرژی و کالا به دست آمده است. با این حال، تصویر کلی کموبیش روشن است.
“آرگوس مدیا” که بازارهای جهانی انرژی و کالا را رصد میکند، گزارش داده که حملات به انبارها و زیرساختهای برق در فولاد خوزستان و فولاد مبارکه آسیب زده و انتظار میرود تولید و ظرفیت صادراتی ایران را کاهش دهد.
روزنامه والاستریت ژورنال هم گزارش داده است که فولاد خوزستان فعالیت خود را متوقف کرده، در حالی که فولاد مبارکه با وجود خسارتها همچنان فعال مانده است.
تولید فولاد به تامین پیوسته برق وابستگی بالایی دارد. اگر پستهای برق، نیروگاههای اختصاصی یا خطوط تولید هدف قرار بگیرند، آثار این حملات معمولا بسیار فراتر از واحدهای مستقیما آسیبدیده گسترش پیدا میکند.
امید رو به زوال ایران برای بهبود اقتصادی
یک اقتصاددان ساکن ایران که نخواست نامش فاش شود، به دویچهوله گفته که هرچه جنگ طولانیتر شود، سرمایه و منابع دولتی بیشتری از مدیریت اقتصاد بحرانزده ایران به سمت جنگ منحرف خواهد شد.
او افزوده که پیامدهای عمیقتر این وضعیت احتمالا فقط پس از پایان جنگ روشنتر میشود.
اما حتی اکنون نیز ایران همزمان با خسارتهای جنگی، با تحریمها، تورم و سالها سوءمدیریت اقتصادی دستوپنجه نرم میکند.
این منبع هشدار داده است که اگر جنگ بدون تغییر سیاسی پایان یابد و تحریمها نیز همچنان پابرجا بمانند، بسیاری از نیروهای متخصص ممکن است کشور را ترک کنند و این مسئله، بهبود اقتصادی ایران را بیش از پیش دشوار سازد.
خسارتی چند میلیارد دلاری
حسن منصور، اقتصاددان، به دویچهوله گفت: «گزارشها نشان میدهد که واحدهای تولید برق، بخشهایی از کارگاههای آهن و فولاد و خطوط تولید فولاد آلیاژی هدف قرار گرفتهاند.»
او برآورد کرده که زیان مستقیم این حملات ممکن است بین ۵ تا ۶ میلیارد دلار باشد، اما تاکید کرده است که خسارت گستردهتر به اقتصاد ملی میتواند بسیار فراتر از این رقم باشد، زیرا اختلال ایجادشده به بخش ساختمان، تولید صنعتی و طیف وسیعی از صنایع پاییندستی سرایت خواهد کرد.
این ارزیابی با اهمیت راهبردی بخش فلزات برای تهران همخوانی دارد. وزارت خزانهداری آمریکا مدتهاست فولاد ایران را یکی از منابع اصلی درآمد دولت میداند.
این وزارتخانه در سال ۲۰۲۰ نهادهای مرتبط با فولاد مبارکه را تحریم کرد و یادآور شد، صنعت فلزات ایران میلیاردها دلار درآمد صادراتی ایجاد کرده است.
آیا راه بازگشتی برای صنعت فولاد ایران وجود دارد؟
یک تحلیلگر اقتصادی ساکن لندن، معتقد است که اگر میزان تخریب خیلی گسترده نباشد، برخی واحدهای آسیبدیده از نظر فنی ممکن است ظرف چند ماه تعمیر شوند. اما به گفته او، مشکل اصلی جای دیگری است.
او میگوید، بخشهایی از صنعت فولاد با حاشیه سود بسیار اندک فعالیت میکنند. اگر این واحدها بهشدت آسیب ببینند، بازسازی آنها شاید دیگر از نظر اقتصادی توجیه نداشته باشد. در چنین شرایطی، واردات فولاد ممکن است ارزانتر از احیای برخی واحدهای تخریبشده تمام شود.
در همینجا خطر بلندمدت آشکارتر میشود. خسارت قابلمشاهده ناشی از حملات هوایی فقط بخشی از ماجراست. اثر ماندگارتر ممکن است بعدتر نمایان شود؛ زمانی که بخشهای آسیبدیده هرگز بهطور کامل بازسازی نشوند، تولید در سطحی پایینتر باقی بماند و زنجیرههای تامین بهتدریج تضعیف شوند.
معیشت مردم در خطر است
پیامدهای اجتماعی این حملات نیز میتواند چشمگیر باشد. والاستریت ژورنال گزارش داده که فولاد خوزستان حدود ۱۰ هزار کارگر دارد که بسیاری از آنها پیمانکارند و از امنیت شغلی اندکی برخوردارند.
توقف طولانیمدت تولید نهتنها بر کارگران کارخانه، بلکه بر پیمانکاران و صنایع وابسته نیز اثر خواهد گذاشت.
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
ایران سالهاست برای تامین ارز، به فولاد و دیگر فلزات بهعنوان یکی از مهمترین منابع غیرنفتی خود تکیه کرده است. به همین دلیل، این بخش بارها هدف تحریم قرار گرفته است.
همچنین به همین علت است که این حملات فقط در چارچوب محاسبات فوری زمان جنگ اهمیت ندارند؛ آنها بخشی را هدف قرار دادهاند که در نقطه تلاقی تولید صنعتی، صادرات، اشتغال و درآمد دولت قرار دارد و برای بسیاری از ایرانیان، اهمیت واقعی این حملات همینجاست.
این حملات فقط متوجه کارخانههای فولاد نبودند؛ آنها بخشی را هدف گرفتند که ستون نگهدارنده بخش بزرگی از اقتصاد صنعتی کشور است.
و اگر این بخش بیش از این تضعیف شود، بعید است پیامدهای آن پشت درهای کارخانهها باقی بماند.
