این موضوع برای اسلامآباد از اهمیت زیادی برخوردار است. مقامهای پاکستان ثبات در خلیج فارس را مستقیماً با منافع اقتصادی و امنیتی خود مرتبط میدانند. رویارویی گستردهتر میان آمریکا و ایران میتواند مسیرهای تجاری را مختل کند، فشارهای انرژی را افزایش دهد، تنشهای فرقهای را شعلهور سازد و بیثباتی بیشتری در مناطق مرزی حساس پاکستان با ایران ایجاد کند.
پای اعتبار بینالمللی نیز برای دولت پاکستان و تلاشش برای پایان دادن به مناقشهای که کل جهان را تحت تأثیر قرار داده در میان است؛ اعتباری که میتواند حتی در این بین آسیب هم ببیند.
مایکل کوگلمن، پژوهشگر ارشد بخش جنوب آسیا در اندیشکده “شورای آتلانتیک” در واشنگتن، به دویچه وله گفت: «اگر تلاشهای پاکستان برای احیای گفتوگوهای آمریکا و ایران شکست بخورد، بهویژه پس از آنکه علناً نقش میانجیگری را برعهده گرفته، ممکن است با انتقادهای فزایندهای روبهرو شود.»
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
او افزود: «با متوقف شدن گفتوگوها، گزینههای پاکستان محدود شدهاند، زیرا یک میانجی نمیتواند دو طرف عمیقاً بیاعتماد به یکدیگر را به مذاکره وادار کند.»
خشم پاکستان از گزارشی “گمراهکننده”
یکی از مقامهای بلندپایه دخیل در مذاکرات در دولت پاکستان، به دویچه وله گفت: «پاکستان تمام تلاش خود را برای تعامل هر دو طرف انجام میدهد و تنشهای فزاینده میان واشنگتن و تهران را با نگرانی جدی دنبال میکند.»
او افزود: «ما متعهد به ایفای نقشی سازنده در عرصه دیپلماتیک برای حمایت از کاهش فوری تنشها و دستیابی به راه حلی مسالمتآمیز در راستای امنیت منطقهای و جهانی هستیم.»
اوایل این هفته، گزارشی در رسانههای آمریکایی، بیطرفی پاکستان در مناقشه ایران را زیر سؤال برد. شبکه “سیبیاس نیوز” به نقل از مقامهایی آمریکایی که نامشان فاش نشد، گزارش داد که اسلامآباد به ایران اجازه داده هواپیماهای خود را در پایگاههای هوایی پاکستان مستقر کند و به این ترتیب عملاً آنها را از حملات آمریکا در امان نگه دارد.
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
وزارت خارجه پاکستان بلافاصله واکنش نشان داد و این گزارش را “گمراهکننده” و “گمانهزنی” خواند. اسلامآباد در بیانیهای رسمی اعلام کرد فعالیت این هواپیماها به تمهیدات دیپلماتیک و لجستیکی مرتبط با تلاشهای جاری صلح مربوط بوده و نیروهایی از چندین طرف در آن حضور داشتهاند.
وزارت خارجه پاکستان همچنین هشدار داد که “گزارشهای تأییدنشده و جنجالی” خطر تضعیف ابتکارهای حساس دیپلماتیک را به همراه دارند.
انتظار چین از پاکستان برای ایفای نقش پررنگتر
سناتور لیندسی گراهام، از حامیان سرسخت جنگ آمریکا علیه ایران، پس از انتشار گزارش “سیبیاس” علناً از پاکستان انتقاد کرد. سخنان او بازتابدهنده نگرانیهای گستردهتری در میان برخی سیاستگذاران آمریکایی است که بیم آن دارند پاکستان در حالی که همچنان در پی حفظ روابط راهبردی با واشنگتن است، بیش از حد با تهران مدارا کند.
در همین حال، رقیب آمریکا یعنی چین آشکارا پاکستان را به گسترش نقش دیپلماتیکاش ترغیب کرده است. به گزارش خبرگزاری فرانسه، وانگ یی، وزیر خارجه چین، از اسلامآباد خواسته است تلاشهای میانجیگرانه میان ایران و آمریکا را “افزایش” دهد و به ثبات منطقه، بهویژه در اطراف تنگه هرمز، کمک کند.
با این حال، این پرسش همچنان باقی است که پاکستان تا چه اندازه میتواند شکاف میان واشنگتن و تهران را پر کند. آمریکا و ایران ماه گذشته نشستی در سطح مقامهای بلندپایه در اسلامآباد برگزار کردند، اما تلاشهای بعدی پاکستان برای ازسرگیری مذاکرات مستقیم ناکام ماند.
بیشتر بخوانید: آیا پاکستان در جنگ ایران و آمریکا واقعا منادی صلح است؟
امتیاز گل، تحلیلگر مستقل مسائل امنیتی، به دویچه وله گفت: «نتیجه این گفتوگوها هرگز تضمینشده نبود و از اختیار پاکستان هم خارج بود. همهچیز به آمادگی ترامپ برای مذاکره بر اساس پیشنهاد ده مادهای ایران بستگی داشت. همچنین توافق به این بستگی داشت که ایران همه خواستهها را بپذیرد یا برای رسیدن به راه حلی میانه مواضع خود را تعدیل کند.»
این تحلیلگر امنیتی همچنین گفت: «فکر میکنم آمریکا و دیگران در شناخت ویژگیهای رفتاری ایران دچار سوءبرداشت شدند و عزم آنان را دستکم گرفتند. همین باعث این عقبگرد شد. مطمئن نیستم سطح اعتماد (طرفهای مختلف) به پاکستان به اندازه زمان آغاز میانجیگری باشد.»
بیاعتمادی از همهسو
در حالی که اسلامآباد روابط کاری خود را هم با آمریکا و هم با ایران حفظ کرده، هر حرکت دیپلماتیکی میتواند از سوی یکی از طرفین با سوءظن روبهرو شود. منتقدان در واشنگتن میپرسند آیا پاکستان بیش از حد با تهران مدارا میکند، در حالی که مقامهای ایرانی نیز به دلیل روابط دیرینه نظامی و راهبردی پاکستان با آمریکا و عربستان سعودی، محتاط هستند.
یک حرکت اشتباه از سوی پاکستان میتواند روابط این کشور با چین یا رقبای منطقهای ایران در خاورمیانه را نیز تحتالشعاع قرار دهد.
فاطمه امان، کارشناس مستقل روابط ایران و پاکستان، به دویچه وله گفت: «احتمالاً پاکستان به تلاشهای خود ادامه خواهد داد، اما نباید انتظار زیادی داشت. اسلامآباد در موقعیتی نیست که بتواند به شکل اساسی بر تنشهای میان آمریکا و ایران تأثیر بگذارد. نقش اصلی این کشور حفظ مسیرهای ارتباطی برای زمانی است که تعامل مستقیم دشوار میشود.»
امان تأکید کرد: «اختلافهای اصلی میان تهران و واشنگتن −شامل تحریمها، امنیت منطقهای و مسائل هستهای− خارج از حوزه نفوذ پاکستان است. در عین حال، پاکستان برای حفظ توازن در روابطش با ایران، آمریکا و کشورهای عربی خلیج فارس تلاش میکند و همین موضوع باعث بیاعتمادی در همه طرفها میشود. با تشدید تنشها، حفظ این تعادل به شکل فزایندهای دشوارتر میشود.»
خطر تمجید ترامپ از پاکستان برای میانجیگری
تحلیلگران میگویند نقش واقعبینانه پاکستان احتمالاً به جای میانجیگری برای هرگونه پیشرفت دیپلماتیک عمده بین دو رقیب، به تسهیل ارتباطات و حمایت از کاهش تنش محدود خواهد ماند.
کوگلمن هشدار میدهد که این خطر فزاینده وجود دارد که ایران پاکستان را، بهویژه با توجه به تمجیدهای مکرر ترامپ از پاکستان، بیش از حد نزدیک به آمریکا تلقی کند.
این کارشناس آمریکایی میگوید: «عملیترین اقدامی که پاکستان میتواند انجام دهد، تشویق هر دو طرف به حفظ و تمدید آتشبس است. همزمان، پاکستان باید با دقت اعتبار خود را نزد ایران حفظ کند. گزارشهایی مبنی بر اینکه پاکستان مواضع تهران و واشنگتن را بهدقت منتقل نمیکند، میتوانند به نقش این کشور به عنوان میانجی بیطرف آسیب بزنند.»
