این تغییر در ساختار عالی فرماندهی سپاه، که خبرگزاری مهر آن را “استراتژیک و غافلگیرکننده” توصیف کرده، در شرایطی رخ میدهد که جمهوری اسلامی پس از جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل، با چالشهای جدی امنیتی، نظامی و اقتصادی روبهروست.
مراسم تودیع و معارفه با حضور محمد پاکپور، فرمانده کل سپاه، و چهرههایی چون عبدالله حاجیصادقی، نماینده ولی فقیه در سپاه، و محمد شیرازی، رئیس دفتر نظامی فرماندهی کل قوا برگزار شد.
در این مراسم، حکم خامنهای قرائت شد که در آن، از وحیدی انتظار رفته “ارتقای سطح آمادگیهای عملیاتی و پیشرفت مقتدرانه مأموریتهای سپاه” و نیز “شتابگیری در رفع نیازهای عمده معنوی و معیشتی کارکنان” را با “ایفای نقش جهادی و انقلابی” در تعامل با ستاد کل نیروهای مسلح دنبال کند.
پیامهای یک حکم در میانه بحران
تأکید خامنهای بر بهبود معیشت کارکنان سپاه، در شرایطی که اکثریت جامعه ایران زیر فشار گرانی، تورم، فقر و مشکلات جدی معیشتی قرار دارند، معنایی فراتر از یک توصیه اداری دارد.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
در سالهای اخیر، اعتراضات صنفی و معیشتی و نارضایتیهای اقتصادی گستردهای در ایران شکل گرفته که بسیاری از آنها، از دیماه ۹۶ گرفته تا آبان ۹۸ و از اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ گرفته تا اعتراضات کنونی، شکلی سیاسی به خود گرفتهاند و مجموعه حاکمیت را هدف قرار دادهاند. گزارشهای متعددی در این میان از نقش محوری سپاه در مهار و سرکوب این اعتراضات خبر دادهاند.
اشاره مستقیم رهبر جمهوری اسلامی به “شتابگیری در رفع نیازهای معیشتی کارکنان سپاه” میتواند تلاشی برای تضمین انسجام درونی این نهاد نظامی در شرایط بیثباتی اجتماعی و در راستای انگیزهبخشی به آن برای درگیریهای احتمالی خارجی و سرکوب داخلی باشد.
همزمان، تأکید بر “ارتقای سطح آمادگیهای عملیاتی” سپاه را نیز میتوان در بستر تهدیدهای آشکار اسرائیل و آمریکا علیه جمهوری اسلامی ارزیابی کرد. جمهوری اسلامی در جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل، متحمل ضربات سنگینی شد و کشته شدن شمار زیادی از فرماندهان ارشد سپاه، ضعفهای ساختاری در فرماندهی و بازدارندگی حکومت را آشکار کرد. این انتصاب، از منظر بسیاری از ناظران، تلاشی برای بازآرایی فرماندهی سپاه در برابر درگیریهای احتمالی آینده است.
سابقه امنیتی و فرامرزی وحیدی
احمد وحیدی از فرماندهان قدیمی و چهرههای امنیتی شاخص سپاه به شمار میرود. او نخستین فرمانده نیروی قدس سپاه بوده و در مقاطع مختلف، مسئولیت اطلاعات سپاه، فرماندهی قرارگاه نجف و نقشآفرینی در بازطراحی ساختار نیروی قدس را برعهده داشته است.
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
وحیدی در دولت محمود احمدینژاد وزیر دفاع و در دولت ابراهیم رئیسی وزیر کشور بود و هماکنون نیز عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام است.
وحیدی اما فراتر از ساختار درونی جمهوری اسلامی، در سطح بینالمللی نیز چهرهای “سرشناس” است. او به اتهام دست داشتن در بمبگذاری مرکز یهودیان “آمیا” در بوئنوسآیرس در سال ۱۹۹۴ میلادی که ۸۵ کشته بر جای گذاشت، تحت تعقیب قضایی قرار دارد؛ اتهامی که جمهوری اسلامی همواره آن را رد کرده است.
سابقه امنیتی و از نظر اسرائیل “تروریستی” وحیدی، انتصاب او را در یکی از حساسترین مناصب نظامی جمهوری اسلامی، به ویژه در مقطع تشدید تنش با اسرائیل و آمریکا، معنادارتر میکند.
جابهجایی معنادار فدوی
علی فدوی، جانشین پیشین فرمانده کل سپاه، در این تغییر ساختاری به مقام تشریفاتی “ریاست گروه مشاورین فرمانده کل سپاه” منصوب شد.
فدوی در زمان جنگ ۱۲ روزه، جانشین فرمانده کل بود، اما برخلاف انتظار رایج، پس از کشته شدن حسین سلامی به فرماندهی کل نرسید و خامنهای محمد پاکپور را به این سمت گمارد.
این تصمیم خامنهای، و اکنون تصمیم جایگزینی فدوی با وحیدی، از نگاه تحلیلگران نشانهای از بازنگری راهبردی در رأس سپاه پاسداران، پس از ناکامیهای نظامی اخیر است.
مأموریتهای “داخلی و خارجی” سپاه
سپاه پاسداران در چهار دهه گذشته، نه تنها ستون فقرات نظامی جمهوری اسلامی، بلکه بازیگری کلیدی در سیاست داخلی و اقتصاد کشور بوده است.
نقش این نهاد در سرکوب اعتراضات، کنترل فضای امنیتی و نیز نفوذ گسترده اقتصادی، آن را به تکیهگاه اصلی حاکمیت بدل کرده است.
در چنین شرایطی، انتصاب احمد وحیدی با سابقه همزمان نظامی، سیاسی و امنیتی، میتواند پیامهایی اعم از تلاش برای آمادگی در مواجهه خارجی تا تشدید کنترل و سرکوب داخلی داشته باشد.
این جابهجایی در رأس سپاه، در زمانی رخ میدهد که جمهوری اسلامی همزمان با فشارهای خارجی، بحران مشروعیت و نارضایتی گسترده اجتماعی روبهروست؛ وضعیتی که بیش از هر زمان، نقش سپاه را در بقای نظام برجسته کرده است.
