به گفته فعالان، در جریان ادامه اعتراضات در ایران بیش از دو هزار نفر بازداشت شدهاند. مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران (هرانا) که در آمریکا مستقر است گزارش داده که دستکم ۳۴ معترض از زمان آغاز اعتراضات در درگیری با نیروهای حکومتی جان باختهاند.
نیروهای پلیس و نیروهای شبهنظامی بسیج که واحدهای داوطلب زیرمجموعه سپاه پاسداران هستند، از نیروهای همیشه آماده برای سرکوب اعتراضات به شمار میروند. سپاه پاسداران یک ساختار نظامی مستقل است که مستقیماً زیر نظر رهبر جمهوری اسلامی، علی خامنهای، فعالیت میکند. وظیفه آن حفاظت از جمهوری اسلامی تعریف شده است. پلیس و سپاه پاسداران دههها تجربه در سرکوب تظاهرات دارند.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
از سال ۱۹۹۹ میلادی تاکنون بارها در ایران اعتراضات بزرگ عمدتا مسالمتآمیز شکل گرفته که در گذشته معمولاً بهطور خشونتآمیز سرکوب شدهاند. در اینجا به چند نمونه از اعتراضات گسترده اشاره شده است.
اعتراضات دانشجویی تیر ۱۳۷۸
آغازگر این اعتراضات تعطیلی روزنامه اصلاحطلب “سلام” بود که دانشجویان در تهران ابتدا علیه آن بهطور مسالمتآمیز تجمع کردند. در شب هشتم ژوئیه (۱۸ تیر) نیروهای امنیتی به یک خوابگاه دانشجویی یورش بردند که در جریان آن دستکم یک دانشجو کشته شد. این اقدام باعث بروز اعتراضات سراسری شد که چندین روز ادامه یافت.
نیروهای بسیج بهطور خشونتآمیز با معترضان برخورد کردند. دستکم چهار نفر دیگر کشته شدند، تعدادی از دانشجویان ناپدید شدند و بین ۱۲۰۰ تا ۱۴۰۰ نفر بازداشت شدند.
“جنبش سبز” در سال ۱۳۸۸
پس از انتخابات بحثبرانگیز ریاستجمهوری، اعتراضات گستردهای در سراسر کشور شکل گرفت که با نام “جنبش سبز” شناخته شد. میلیونها ایرانی نتیجه رسمی انتخابات را زیر سؤال بردند و دولت محمود احمدینژاد را به تقلب انتخاباتی متهم کردند. رنگ سبز نماد تبلیغاتی رقیب او، میرحسین موسوی، بود.
اعتراضاتی که ابتدا مسالمتآمیز بود، به بزرگترین تظاهرات پس از انقلاب سال ۱۹۷۹ تبدیل شد. نیروهای امنیتی، سپاه و بسیج با خشونت گسترده علیه معترضان وارد عمل شدند. تعداد زیادی کشته یا زخمی و هزاران نفر بازداشت شدند.
آبان ۱۳۹۸؛ افزایش قیمت بنزین
در سال ۲۰۱۹ بار دیگر اعتراضات سراسری کشور را لرزاند. آغازگر آن افزایش ناگهانی و شدید قیمت بنزین در طول یک شب بود. تظاهرات که به سرعت به بیش از ۲۰ شهر گسترش یافت، مسالمتآمیز شروع شد اما ظرف مدت کوتاهی بهطور خشونتآمیز سرکوب شد.
در کنار مطالبات اقتصادی، شعارهای سیاسی نیز افزایش یافت؛ از جمله شعارهای مستقیم برای برکناری علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی. نیروهای امنیتی با نهایت خشونت پاسخ دادند. این وقایع بهعنوان “آبان خونین” در تاریخ معاصر ثبت شد.
سپتامبر ۲۰۲۲؛ “زن، زندگی، آزادی”
مرگ ژینا مهسا امینی، زن ۲۲ ساله کرد، موج تازهای از اعتراضات سراسری را برانگیخت. او پس از بازداشت توسط گشت ارشاد بهدلیل نقض ادعایی مقررات حجاب، در بازداشت جان باخت.
تظاهرات که ابتدا علیه خشونت پلیسی و اجبار حجاب آغاز شد، به سرعت به جنبشی گسترده علیه نظام سیاسی تبدیل شد.
زنان و جوانان نقش پررنگی در این اعتراضات داشتند و بسیاری از زنان بدون حجاب اجباری در خیابان حاضر شدند. حکومت با سرکوب وسیع پاسخ داد: نیروهای امنیتی از گلوله جنگی استفاده کردند، هزاران نفر بازداشت شدند و شمار زیادی کشته شدند.
دهها معترض جوان نیز در روندهای قضایی سریع به اعدام محکوم شدند. این اعتراضات ماهها ادامه یافت و یکی از بزرگترین چالشهای جمهوری اسلامی طی دهههای اخیر بود.
نارضایتی عمیق، پاسخ امنیتی
وجه مشترک اعتراضات گسترده در ایران، نارضایتی عمیق بخشهایی رو به رشد از جامعه نسبت به ساختار سیاسی جمهوری اسلامی است. مخالفان، حکومت را متهم میکنند که از توان و ارادهای برای پاسخ به مطالبات اجتماعی برخوردار نیست. حکومت در مقابل، بر سرکوب، تخریب چهره مخالفان و جلوگیری از سازمانیافتگی اعتراضات تکیه کرده است.
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
بازداشت گسترده فعالان و مهاجرت بخش بزرگی از مخالفان سیاسی نیز ادامه این روند را دشوارتر کرده است. بسیاری از اعتراضات به دلیل نبود هماهنگی، رهبری و سازماندهی، بارها بهطور خشونتآمیز پایان یافتهاند.
با وجود این سابقه، نتیجه اعتراضات تازه در ایران هنوز روشن نیست.
