حدود ۲۴ ساعت پس از حمله به تهران، لاریجانی در تلویزیون ملی و شبکههای اجتماعی آمریکا و اسرائیل را متهم کرد که “قلب ملت ایران را به آتش کشیدهاند.”
او گفت: «ما قلب آنها را خواهیم سوزاند. جنایتکاران صهیونیست و آمریکاییهای بیشرم را از اقدام خود پشیمان خواهیم کرد.»
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچهوله
با وجود چنین لحن تندی، لاریجانی در عرصه بینالمللی نیز بهعنوان چهرهای عملگرا شناخته میشود. او طی چند دهه فعالیت سیاسی، هم بهعنوان یک بازیگر قدرتمند در ساختار قدرت جمهوری اسلامی شناخته شده و هم بهعنوان مذاکرهکنندهای کارآمد در تعامل با روسیه، چین و حتی ایالات متحده.
با این حال، در شرایطی که آمریکا و جمهوری اسلامی اکنون عملاً در وضعیت جنگی قرار دارند، لاریجانی ادعای دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، مبنی بر اینکه رهبران ایران “میخواهند مذاکره کنند” را رد کرده است. ترامپ این موضوع را روز یکشنبه در گفتوگو با مجله آتلانتیک مطرح کرده بود.
لاریجانی در واکنش در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ما با ایالات متحده مذاکره نخواهیم کرد.»
خانوادهای بانفوذ در سیاست ایران
نقش تازه لاریجانی در رأس ساختار قدرت ایران تا حدی غیرمنتظره تلقی میشود، زیرا او از نظر رسمی شانس چندانی برای جانشینی خامنهای ندارد.
هم خامنهای و هم روحالله خمینی، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، روحانیان بلندپایه شیعه بودند که به عنوان رهبر نظام سیاسی مبتنی بر ولایت فقیه منصوب شدند.
لاریجانی که در عراق متولد شده، روحانی نیست. با این حال، او به خانوادهای تعلق دارد که پیوندهای عمیق مذهبی و سیاسی در جمهوری اسلامی دارد؛ خانوادهای که مجله تایم زمانی از آن بهعنوان “کندیهای ایران” یاد کرده بود.
بیشتر بخوانید: تداوم موشکپرانی به اسرائیل؛ شکاف در پایگاه اجتماعی حزبالله
پدر او از مراجع تقلید شیعه بود. برادرش صادق آملی لاریجانی نیز به مقام آیتالله رسید و در عین حال از سال ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۹ ریاست قوه قضائیه ایران را بر عهده داشت.
برادر دیگرش، محمدجواد لاریجانی، از چهرههای مهم سیاست خارجی ایران و از مشاوران نزدیک رهبر پیشین جمهوری اسلامی بوده است. حتی پیش از مرگ خامنهای نیز گمانهزنیهایی درباره تلاش خانواده لاریجانی برای قرار دادن یکی از اعضای این خاندان در جایگاه رهبری مطرح میشد.
پدر همسر علی لاریجانی، مرتضی مطهری نیز از روحانیان نزدیک به روحالله خمینی و از یاران او در جریان انقلاب ۱۳۵۷ بود.
مسیر سیاسی لاریجانی
علی لاریجانی در سال ۱۹۵۸ متولد شد. او در سال ۱۹۸۱ به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پیوست و در سالهای نخست جنگ ایران و عراق بهعنوان فرمانده فعالیت کرد.
لاریجانی مدتی در حوزه علمیه تحصیل کرد، اما سپس در رشته علوم کامپیوتر و ریاضیات ادامه تحصیل داد و بعدتر در دانشگاه تهران مدرک کارشناسی ارشد و دکترای فلسفه غرب گرفت. محور پژوهش دانشگاهی او، از جمله رساله دکترایش در سال ۱۹۹۵، فلسفه ایمانوئل کانت، فیلسوف آلمانی، بود.
بیشتر بخوانید: حمایت صدراعظم آلمان از حمله نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران
او در کنار تحصیل، با تکیه بر سابقه جنگ و ارتباطات خانوادگی خود وارد سیاست شد و در دهه سی زندگی به مقام وزیر فرهنگ رسید.
در سال ۱۹۹۴ خامنهای او را به ریاست سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی منصوب کرد؛ سمتی که نزدیک به یک دهه در اختیار داشت. در این دوره، لاریجانی از رسانه دولتی بهعنوان ابزاری تبلیغاتی در حمایت از حکومت استفاده کرد. از جمله برنامههایی مانند “هویت” که در آن روشنفکران منتقد حکومت بهعنوان عوامل غرب معرفی میشدند.
رقابتهای سیاسی و اختلاف با احمدینژاد
لاریجانی نخستین بار در سال ۲۰۰۵ نامزد انتخابات ریاست جمهوری شد، اما در دور نخست کمتر از شش درصد آرا را به دست آورد و به مرحله نهایی نرسید. در آن انتخابات، محمود احمدینژاد به ریاستجمهوری رسید.
پس از آن، لاریجانی به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی و مذاکرهکننده ارشد هستهای ایران منصوب شد، اما در سال ۲۰۰۷ به دلیل اختلافات با احمدینژاد از این سمت کنارهگیری کرد.
اختلافات او با جناحهای تندرو جمهوری اسلامی در سالهای بعد نیز ادامه یافت. با این حال، او در سال ۲۰۰۸ به ریاست مجلس شورای اسلامی رسید و این سمت را به مدت ۱۲ سال حفظ کرد.
بیشتر بخوانید: گسترش جنگ در خاورمیانه؛ اعزام نیروی زمینی اسرائیل به لبنان
در دوران ریاست او بر مجلس، لاریجانی نقش مهمی در جلب حمایت قانونگذاران از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ موسوم به برجام ایفا کرد؛ توافقی میان ایران و شش قدرت جهانی شامل آمریکا، چین، روسیه، آلمان، بریتانیا و فرانسه که هدف آن محدود کردن برنامه هستهای ایران در ازای لغو تحریمها بود.
این توافق در سال ۲۰۱۸ توسط دونالد ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوریاش لغو شد.
همکاری با چین و رقابتهای انتخاباتی
لاریجانی در سال ۲۰۲۰ مسئول نظارت بر توافق همکاری راهبردی ۲۵ ساله میان ایران و چین شد؛ توافقی که سال بعد نهایی شد و پیشبینی میکرد چین تا ۴۰۰ میلیارد دلار در بخش انرژی ایران سرمایهگذاری کند.
او در سال ۲۰۲۱ بار دیگر برای مقام ریاست جمهوری نامزد شد، اما شورای نگهبان بهطور غیرمنتظره صلاحیت او را رد کرد. این نهاد که از شش روحانی منصوب رهبر و شش حقوقدان تأییدشده توسط مجلس تشکیل شده، دلیل این تصمیم را اعلام نکرد.
برخی گمانهزنیها حاکی از آن بود که اقامت دختر لاریجانی در آمریکا و داشتن گذرنامه بریتانیایی در این تصمیم نقش داشته است، در حالی که برخی دیگر معتقد بودند این اقدام برای هموار کردن مسیر نامزد مورد حمایت حکومت، یعنی ابراهیم رئیسی، انجام شد.
بیشتر بخوانید: حمله نظامی به ایران؛ چرا کار به اینجا کشید؟
صادق لاریجانی در آن زمان اعلام کرد برادرش بر اساس “اطلاعات نادرست سرویسهای امنیتی” رد صلاحیت شده است.
رئیسی در آن انتخابات به ریاستجمهوری رسید، اما در سال ۲۰۲۴ در پی سقوط یک بالگرد جان باخت.
بازگشت به مرکز قدرت
لاریجانی پس از آن بار دیگر تلاش کرد نامزد ریاست جمهوری شود، اما دوباره از رقابت کنار گذاشته شد و در نهایت مسعود پزشکیان در آن انتخابات پیروز شد.
در تابستان گذشته، پزشکیان لاریجانی را بار دیگر به ریاست شورای عالی امنیت ملی منصوب کرد و او عملاً به مهمترین مقام امنیتی ایران تبدیل شد، بهویژه پس از جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل. از آن زمان، نفوذ و دسترسی مستقیم او به رهبر جمهوری اسلامی حتی از رئیسجمهور نیز بیشتر ارزیابی میشد.
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
لاریجانی همچنین از چهرههای اصلی در پیشبرد مذاکرات هستهای جدید میان جمهوری اسلامی و آمریکا شناخته میشد و بارها به مسکو سفر کرده و عملاً به عنوان نماینده خامنهای در گفتوگو با ولادیمیر پوتین عمل میکرد.
او چند روز پیش از حمله آمریکا و اسرائیل در گفتوگو با شبکه الجزیره گفته بود ایران در ماههای گذشته خود را برای جنگ آماده کرده است.
لاریجانی گفته بود: «ما نقاط ضعف خود را پیدا کردیم و آنها را برطرف کردیم. ما به دنبال جنگ نیستیم و آن را آغاز نخواهیم کرد. اما اگر جنگ به ما تحمیل شود، پاسخ خواهیم داد.»
