برخی از اظهارات او در روزهای گذشته یا با تعدیل منتشر شد یا قسمتهایی از صحبتهای او از خروجی رسانههای حکومتی حذف شد.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچهوله
پزشکیان در تازهترین مواضع خود بار دیگر بر ضرورت مذاکره تاکید کرده و گفته است “گفتوگو به معنای تسلیم نیست”. او همچنین با طرح این پرسش که “اگر گفتوگو نکنیم، چه کنیم؟” تلاش کرده از مسیر دیپلماسی بهعنوان راهی برای خروج از بحران دفاع کند.
رئیسجمهور ایران از کسری روزانه ۵۰ میلیون لیتری بنزین، توقف صادرات نفت و فشار شدید گرانی بر مردم هم سخن گفت و در عین حال روایت رسمی درباره بیاثر بودن حملات نظامی را نیز زیر سئوال برد.
عذرخواهی پزشکیان از همسایگان عرب
با این حال، این نخستین بار نیست که پزشکیان مواضعی متفاوت با جریانهای تندرو در حاکمیت اتخاذ میکند. در روزهای ابتدایی جنگ او پس از حملات جمهوری اسلامی به کشورهای حوزه خلیج فارس و جمهوری آذربایجان، تلاش کرد تنشها را کنترل کند.
پس از حمله به نخجوان و واکنش تند باکو و آنکارا، پزشکیان در تماس با الهام علیاف خواستار کاهش تنش شد؛ اقدامی که بهگفته ناظران، در توقف حملات بعدی نقش داشت.
او همچنین اخیرا مدعی شد دوساعت و نیم با مجتبی خامنهای گفتگو داشته، اما این ادعا خیلی زود با واکنش رسانههای نزدیک به نیروهای نظامی-امنیتی مواجه و تکذیب شد؛ مسئلهای که بار دیگر گمانهها درباره اختلافات درون ساختار قدرت را تقویت کرد.
“اختلاف نظر در شرایط جنگی طبیعی است”
در همین رابطه، افشار سلیمانی، سفیر پیشین ایران در جمهوری آذربایجان و اوکراین، معتقد است که اصل حاکمیت ایران از ابتدا نیز مسیر مذاکره را دنبال کرده است. به گفته او، مذاکراتی که در مسقط و سپس ژنو جریان داشت، با حملات آمریکا و اسرائیل متوقف شده و همین موضوع نشان میدهد تهران همچنان دیپلماسی را دنبال میکند.
او با اشاره به “اختلاف دیدگاهها در داخل حاکمیت” تاکید میکند که وجود تفاوت نظر میان جریانهای سیاسی و امنیتی در شرایط جنگی امری طبیعی است. به باور او، بخشی از حاکمیت اولویت را به دیپلماسی میدهد و بخشی دیگر بر رویکرد میدانی و امنیتی تاکید دارد، اما این اختلاف به معنای مخالفت کامل با مذاکره نیست.
این دیپلمات پیشین همچنین میگوید در شرایط کنونی، طرفداران دیپلماسی در ایران با دشواری بیشتری از مواضع خود دفاع میکنند؛ چرا که از نگاه آنان، آمریکا مذاکره را با فشار و درخواستهای حداکثری پیش میبرد.
او معتقد است در حالی که ایران در برخی مواضع خود انعطاف نشان داده، واشنگتن هنوز نشانه روشنی از عقبنشینی ارائه نکرده است.
با وجود این اختلافنظرها، بهنظر میرسد حاکمیت ایران همچنان در تلاش است میان “دیپلماسی” و “میدان” نوعی توازن ایجاد کند؛ توازنی که با ادامه جنگ، بحران اقتصادی و فشارهای خارجی، هر روز شکنندهتر میشود.
پزشکیان: اگر گفتگو نکنیم پس چکار کنیم؟
اما آیا واقعا تنها با یک اختلافنظر ساده در حاکمیت روبهرو هستیم یا اینکه این اختلافات ابعاد جدیتری پیدا کرده است؟
عطا محامدتبریز، پژوهشگر علوم سیاسی در گفتوگو با دویچه وله میگوید “اختلافنظر جدی میان دولت و طیف تندرو شکل گرفته است”.
به گفته او، چهرههایی مانند محمد نبویان، خضریان و نقدعلی که از نمایندگان مجلس هستند، نه تنها مخالف مذاکرهاند، بلکه برخی از آنها مواضع تندی نیز اتخاذ کردهاند. او به اظهارات محمدعلی نقدعلی اشاره میکند که گفته بود خانه کسانی که مذاکره میکنند باید خراب شود.
این پژوهشگر علوم سیاسی معتقد است در مقابل، دولت و دستگاه دیپلماسی آشکارا از مذاکره دفاع میکنند؛ موضوعی که هم در سخنان اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه و هم در مواضع مسعود پزشکیان دیده میشود؛ جایی که رئیسجمهور میپرسد: «اگر گفتوگو نکنیم، پس چه کار کنیم؟»
محامد تبریز یادآور میشود که رئیسجمهور در چند سخنرانی اخیر خود بارها درباره بحران اقتصادی، بهویژه انرژی، هشدار داده و از مردم خواسته است مصرف انرژی را کاهش دهند. از نگاه او، این مواضع نشان میدهد دولت ترجیح میدهد از طریق مذاکره و رسیدن به توافق احتمالی، مانع شکلگیری تنشهای تازه شود.
روزنامه خراسان: نیروهای مسلح خواهان جنگ هستند
در مقابل، به باور این تحلیلگر، نیروهای امنیتی و جریانهای تندرو بیش از گذشته خود را برای شرایط جنگی آماده میکنند. او به گزارشی در روزنامه “خراسان” اشاره میکند که در آن آمده بود “جمعبندی نیروهای مسلح این است که جنگ رخ خواهد داد”.
به گفته این کارشناس چهرههای نزدیک به بیت رهبری با مطرح کردن شروطی که گفته میشود به مجتبی خامنهای نسبت داده شده، نشانههایی از مخالفت جدی با مذاکره بروز دادهاند. محامدتبریز همچنین به مواضع اسماعیل کوثری اشاره میکند که بهطور صریح مخالفت خود با مذاکره را اعلام کرده است.
او نتیجه میگیرد که اختلافات درون حاکمیت بر سر مذاکره بسیار جدی است و در شرایط فعلی، دولت ابزار چندانی برای باز کردن مسیر گفتوگو در اختیار ندارد.
این پژوهشگر علوم سیاسی همچنین معتقد است “در شرایط جنگی، وزن و نفوذ دولت کاهش مییابد و دست نیروهای نظامی و جریانهای تندرو برای تصمیمگیری بازتر میشود”.
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
به گفته محامد تبریز، پزشکیان با ترکیب کابینهای که از آن بهعنوان “وفاق” یاد میکرد و با دعوت از طیفهای مختلف سیاسی، امیدوار بود نقش مؤثرتری در سیاستگذاری ایفا کند، اما اکنون بهنظر میرسد دولت او عملا توان چندانی برای اثرگذاری ندارد.
