اوکراین در فوریه ۲۰۲۲، اندکی پس از حمله تجاوزکارانه روسیه، درخواست عضویت خود در اتحادیه اروپا را ارائه کرد.
اکنون، چهار سال بعد، مذاکرات سرنوشتساز برای بررسی عضویت این کشور در این اتحادیه آغاز میشود؛ آن هم در شرایطی که جنگ در اوکراین همچنان ادامه دارد و کییف هر روز از خود در برابر حملات سنگین مسکو دفاع میکند.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
به گفته مارتا کوس، کمیسر گسترش اتحادیه اروپا، “هیچ کشوری در تاریخ اتحادیه اروپا تاکنون تحت چنین شرایطی مسیر عضویت را دنبال نکرده است”.
اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، نیز از “شجاعت، قاطعیت و تلاش سخت هر دو کشور” برای پیوستن به اتحادیه اروپا تمجید کرد.
جمهوری مولداوی نیز تقریباً همزمان درخواست عضویت خود را ارائه کرده بود. این کشور در سالهای گذشته تحت فشار شدید مسکو قرار داشته است.
اوکراین میتواند توازن قدرت در اروپا را تغییر دهد
روند بررسی عضویت اوکراین و مولداوی در اتحادیه اروپا در حالی آغاز میشود که این دو کشور از جهات بسیاری با یکدیگر تفاوت دارند.
جمهوری مولداوی با بیش از دو میلیون نفر جمعیت، کشوری نسبتاً کوچک به شمار میرود. در مقابل، اوکراین با نزدیک به ۴۰ میلیون نفر جمعیت، بزرگترین کشور اروپا از نظر مساحت است.
به این ترتیب، عضویت احتمالی اوکراین در اتحادیه اروپا میتواند بسیاری از توازنها و معادلات در اتحادیه را دگرگون کند.
این کشور برای بازسازی ویرانیهای ناشی از حملات روسیه، به “میلیاردها یورو کمک مالی” نیاز خواهد داشت و همچنین مستحق دریافت یارانههای کلان کشاورزی خواهد بود؛ هر دو موضوع بخشی از مذاکرات برای بررسی عضویت این کشور خواهند بود.
با این حال، بزرگترین پرسش و مانع این است که “اتحادیه اروپا چگونه میتواند کشوری را که در حال جنگ است، به عضویت خود بپذیرد؟”
به همین دلیل، فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، پیشنهاد یک “وضعیت ویژه” برای اوکراین را مطرح کرده است؛ “وضعیتی بدون حق رأی کامل”.
بر اساس این پیشنهاد از سوی مرتس، ولودیمیر زلنسکی، رئیس جمهور اوکراین، میتواند در نشستهای سران اتحادیه اروپا شرکت کند و یک کمیسر از اوکراین نیز در کمیسیون اروپا حضور داشته باشد، اما “بدون مسئولیت اجرایی و بدون حق رأی؛ نمایندگان اوکراین نیز اجازه مشارکت در رأیگیریها را نخواهند داشت”.
آنچه اوکراین با خود به همراه میآورد
در عین حال، هشت کشور شمال اروپا، از جمله فنلاند، سوئد و کشورهای حوزه بالتیک، خواستار آن شدهاند که اوکراین هرچه سریعتر به اتحادیه اروپا بپیوندد.
در همین خصوص، کمیسر گسترش اتحادیه اروپا هم به قابلیتهایی اشاره کرده که اوکراین میتواند با خود به این اتحادیه بیاورد.
او گفت که اوکراین “میتواند اتحادیه اروپا را امنتر کند، زیرا تجربه گستردهای در جنگهای مدرن دارد؛ از جمله در زمینه استفاده از پهپادها و فناوری هوش مصنوعی”.
بیشتر بخوانید: آغاز مذاکرات پیوستن اوکراین و مولداوی به اتحادیه اروپا
علاوه بر این، از نظر اقتصادی نیز گسترش اتحادیه اروپا میتواند منافع قابلتوجهی را به همراه داشته باشد.
کمیسر گسترش اتحادیه اروپا گفت: «برخی حتی از هماکنون از یک معجزه اقتصادی جدید، سخن میگویند؛ مشابه آنچه آلمان پس از جنگ جهانی دوم تجربه کرد.»
“پیشرفتهای محدود” اوکراین در مبارزه با فساد
مذاکرات عضویت در اتحادیه اروپا که از امروز دوشنبه ۱۵ ژوئن (۲۵ خردادماه) آغاز میشود، آخرین مرحله از یک روند بسیار پیچیده و زمانبر است.
روند پذیرش عضویت یک کشور در اتحادیه اروپا را به نوعی میتوان با درخواست برای یک سمت مدیریتی در هیئتمدیره یک شرکت بزرگ بینالمللی مقایسه کرد. پس از ارائه درخواست عضویت، فرایندی آغاز میشود که در آن داوطلب از هر نظر بهدقت مورد ارزیابی قرار میگیرد؛ بیدلیل نیست که بخشی از این فرایند “غربالگری” نامیده میشود.
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
در سالهای گذشته مواردی از پرونده عضویت اوکراین در اتحادیه اروپا مورد بررسی قرار گرفته است تا مشخص شود که آیا این کشور برای عضویت در اتحادیه اروپا از آمادگی لازم برخوردار است یا نه. از جمله اینکه آیا در این کشور میتوان با اطمینان خانه خرید یا شرکت تأسیس کرد؛ آیا مواد غذایی بهطور دقیق تحت کنترل قرار میگیرند و آیا شهروندان کشورهای دیگر میتوانند در اوکراین کار کنند یا خیر.
نتایج این ارزیابیهای مقدماتی در هزاران صفحه ثبت و سپتامبر سال گذشته به طور رسمی اعلام شد: «اوکراین آزمون آمادگی را با موفقیت پشت سر گذاشته و برای مرحله نهایی آماده است.»
نخستین گروه از موضوعهای مورد مذاکره که اتحادیه اروپا از آن به عنوان “کلاستر” (Cluster) به معنای مجموعهای از موضوعات بههم پیوسته یاد میکند، قرار است از امروز با بررسی موضوعات اساسی و مهمی مانند دستگاه قضایی، کنترل مالی و نظام مناقصات و قراردادهای دولتی اوکراین آغاز شود.
طی سالهای گذشته بارها مواردی از فساد گسترده در زمینه واگذاری قراردادهای دولتی در اوکراین گزارش شده است.
آنگونه که شماری از منابع نوشتهاند برخی از نزدیکان رئیس جمهور اوکراین، ولودیمیر زلنسکی، “از این طریق مبالغی چند میلیون یورویی به دست آوردهاند”.
در گزارش اخیر اتحادیه اروپا درباره اوکراین آمده است که این کشور “در زمینه مبارزه با فساد تنها پیشرفتهای محدودی داشته است”.
عضویت شاید از سال ۲۰۳۰؟
هیچ فرد یا نهادی نمیتواند به صورت دقیق اعلام کند که مذاکرات برای بررسی عضویت اوکراین و مولداوی در اتحادیه اروپا چه مدت طول خواهد کشید.
در مجموع، شش “کلاستر” (Cluster) یا “خوشه” از ویژگیهای این کشورها مورد مذاکره و بررسی قرار خواهد گرفت و بسیاری از نتایج و تصمیمات نیز باید به اتفاق آرا از سوی هر ۲۷ کشور عضو اتحادیه اروپا تصویب شوند.
اوکراین به دلایل مختلف در تلاش است تا روند مذاکرات را سرعت ببخشد. در همین خصوص، ولودیمیر زلنسکی در نشست اخیر اتحادیه اروپا در قبرس گفت: «من همه را تحت فشار خواهم گذاشت.»
اوکراین ترجیح میدهد که همین سال آینده به عضویت اتحادیه اروپا درآید، اما این موضوع بسیار بعید به نظر میرسد.
برخی منابع نوشتهاند که فرایند بررسی عضویت این کشورها در اتحادیه اروپا احتمالا سال ۲۰۳۰ به پایان خواهد رسید؛ با این حال، تکمیل این فرایند الزاما به معنای پذیرش عضویت در اتحادیه اروپا نیست؛ مثلا آلبانی ۱۵ سال پیش درخواست خود برای عضویت در اتحادیه اروپا را ارائه کرد و هماکنون در آخرین مرحله بررسی قرار دارد اما همچنان تاریخی برای اعلام عضویت آن اعلام نشده است.
