هشدار گوترش: جهان با مشکلات بزرگی مواجه شده است

آنتونیو گوترش ، دبیر کل سازمان ملل جلسه مجمع عمومی این سازمان بحران‌های کنونی جهان را تهدیدی جدی برای آینده بشر دانست. در اجلاسیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک سران ۱۴۰ کشور دنیا شرکت دارند.آنتونیو گوترش، دبیر کل سازمان ملل متحد روز سه‌شنبه ۲۹ شهریور (۲۰ سپتامبر) در آغاز هفتاد و هفتمین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک گفت جهان با مشکلات بزرگی مواجه شده است.

دویچه وله فارسی در اینستاگرام دنبال کنید

گوترش دراین سخنرانی فهرستی از بحران‌ها و درگیری‌های سیاسی مختلف مانند جنگ اوکراین، گرسنگی، کمبود مواد غذایی، انفجار هزینه‌های زندگی و نابرابری‌های اجتماعی به دست داد.

او تاکید کرد که جهان در حال انجام یک “جنگ انتحاری علیه طبیعت” است.

بیشتر بخوانید: اعتراض‌ها به سفر ابراهیم رئیسی به نیویورک

گوترش همچنین هشدار داد: «این بحران‌ها آینده بشریت و سرنوشت سیاره ما را تهدید می‌کند و آرمان‌هایی که سازمان ملل متحد از آنها دفاع می‌کند را نیز در معرض خطر قرار داده است.»

دبیر کل سازمان ملل همچنین انتقاد کرد: «ما وظیفه داریم اقدام کنیم اما در یک ناکارآمدی عظیم جهانی گرفتار شده‌ایم. جامعه بین‌الملل آمادگی یا تمایلی برای رسیدگی به چالش‌های بزرگ زمان ما ندارد.»

او هشدار داد که جهان در خطر جدی بسر می‌برد و فلج است. گوترش از جامعه جهانی خواست تا با هم مشکلات عظیم را حل کنند. اوگفت که به یک ائتلاف جهانی نیاز است و کشورها را به اتحاد در مقابله با چالش‌های جهان فراخواند.

دبیر کل سازمان ملل متحد در عین حال به جدیدترین توافقنامه غلات در استانبول میان روسیه، اوکراین، ترکیه و سازمان ملل اشاره کرد و آن را نشانه توانایی کشورها در اتحاد با یکدیگر دانست.

او گفت همکاری بین‌المللی با گرد هم آمدن جهان و طرف‌های متخاصم دستاورد دارد.

حضور رهبران ۱۴۰ کشور در اجلاس سازمان ملل

سخنان گوترش نشان‌گر این است که سازمان ملل با سخت‌ترین چالش‌ها مواجه شده است و این پرسش مطرح هست که آیا این نهاد معتبر بین‌المللی از عهده این چالش‌ها برخواهد آمد؟

لیندا توماس گرینفیلد، سفیر آمریکا در سازمان ملل بر این باور است که سازمان ملل “با بحران اعتماد مواجه است”.

سفیر آمریکا گفته است که بعید است که این بحران در نشست سران نیز برطرف شود.

به گفته برخی دیپلمات‌ها، انگیزه کمی در این نشست برای بهبود وضعیت جهان و صلح آمیزتر شدن آن ایجاد می‌شود.

شورای امنیت سازمان ملل متحد قرار است روز پنجشنبه ۲۲ سپتامبر دوباره درباره جنگ اوکراین نشست برگزار کند. در این نشست هم تنها حملات لفظی روس‌ها به غرب و بالعکس قابل انتظار است. روسیه به عنوان کشور صاحب حق وتو، از تصمیمات شورای امنیت جلوگیری می‌کند.

ملاقات‌های رئیسی در نیویورک

ابراهیم رئیسی، رئیس جمهور ایران نیز با وجود اعتراض‌های سراسری مردم ده‌ها شهر ایران به نیویورک سفر کرده است. او در حاشیه این سفر با امانوئل مکرون، رئیس جمهور فرانسه دیدار کرد. این نخستین دیدار رئیسی با یکی از رهبران کشورهای غربی در اولین سفر او به یک کشور غربی است.

به نوشته خبرگزاری ایرنا، رئیسی در ملاقات با مکرون سه کشور اروپایی فرانسه، بریتانیا و آلمان را متهم کرده است که به “تعهدات برجامی” خود عمل نکرده‌اند.

بیشتر بخوانید: احتمال دیدار مکرون و رئیسی در نیویورک؛ “پیشنهاد هسته‌ای بهتری وجود ندارد”

رسانه‌های ایران از جمله خبرگزاری فارس و همشهری آنلاین به حاشیه‌های دیدار مکرون و رئیسی نیز پرداختند و نوشتند که رئیسی حدود یک دقیقه مکرون را منتظر گذاشت.

هنوز منابع فرانسوی در باره محتوای دیدار مکرون و رئیسی خبری منتشر نکرده‌اند.

به کانال دویچه وله فارسی در تلگرام بپیوندید

رئیسی صبح روز سه‌شنبه ۲۰ سپتامبر (۲۹ شهریور) در دومین روز از سفر خود به نیویورک، با شارل میشل، رئیس شورای اتحادیه اروپا نیز ملاقات کرد.

رئیس جمهور ایران در این ملاقات با اشاره به موضوع مذاکرات هسته‌ای لزوم ارائه تضمین‌های لازم برای حل مسائل پادمانی شد.

منابع خبری غربی در ارتباط با ملاقات رئیسی با مکرون و شارل میشل گزارشی فعلا منتشر نکرده‌اند. در ارتباط با این دیدارها اشاره‌ای هم تا کنون به اعتراضات ایران نشده است.

خامنه‌ای ترکیب مجمع مصلحت را تعیین کرد؛ احمدی‌نژاد ماند، روحانی رفت

با حکم علی خامنه‌ای اعضای دوره جدید مجمع تشخیص مصلحت نظام منصوب شدند. در دوره جدید حسن روحانی، رئیس جمهوری پیشین ایران حذف شد، اما احمدی‌نژاد رئیس جمهوراسبق ابقا شد.علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی روز سه‌شنبه ۲۹ شهریور با صدور حکمی اعضای دوره‌ی جدید مجمع تشخیص مصلحت نظام را منصوب کرد.

دویچه وله فارسی در اینستاگرام دنبال کنید

خامنه‌ای در این حکم مجمع تشخیص مصلحت نظام را از مهم‌ترین نهادهای قانونی در جمهوری اسلامی توصیف کرده و مسئولیت این نهاد را “تشخیص مصلحت در هنگام مواجهه‌ی مجلس با شورای نگهبان” و “تعیین نقش در سیاست‌های کلی نظام” دانسته است.

بیشتر بخوانید: مافیای خودرو در مجمع تشخیص مصلحت نظام؟

خامنه‌ای در حکم خود دوباره صادق آملی، رئیس پیشین قوه قضائیه را به عنوان رئیس مجمع منصوب کرد.

خبرگزاری ایسنا درباره ترکیب اعضای این دور مجمع نوشته است که نسبت به دوره قبلی مجمع هشت خروجی و پنج ورودی داشته است.

برخی از اعضای سابق مجمع از جمله حسن روحانی، رئیس جمهور پیشین ایران و علی‌اکبر ناطق نوری، رئیس پیشین مجلس در دوره‌های چهارم و پنجم و رئیس بازرسی بیت رهبری حذف شدند. درباره علت حذف شدن این افراد توضیحی داده نشده است.

درباره علی اکبر ناطق نوری نیز قبلا گزارش‌های زیادی در ارتباط با استعفا و یا برکناری او از عضویت در مجمع تشخیص مصلحت نظام و ریاست بازرسی دفتر رهبر جمهوری اسلامی منتشر شده بود.

خامنه‌ای در حکم خود محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌ دولت‌های نهم و دهم را به عنوان عضو حقیقی مجمع ابقا کرد. احمدی‌نژاد در دو انتخابات ریاست‌جمهوری ۹۲ و ۱۴۰۰ نامزد شده بود اما صلاحیت او در شورای نگهبان رد شد.

مخالف‌خوانی‌ها و اظهارات بعضا تند احمدی‌نژاد در سال‌های اخیر این سوال را پیش آورده بود که آیا او دوباره در مجمع ابقا خواهد شد یا خامنه‌ای به نفع برکناری او حکم خواهد داد. ابقای احمدی‌نژاد از نظر برخی صاحبنظران کوتاه‌نیامدن خامنه‌ای در برابر مخالفانی است که هم به نتایج انتخابات سال ۱۳۸۸ و هم به کارنامه ۸ ساله احمدی‌نژاد انتقادات اساسی دارند. خامنه‌ای اما با ابقای احمدی‌نژاد می‌تواند این پیام را بفرستد که به رغم “نافرمانی‌های” احمدی‌نژاد همچنان به او بیشتر از روحانی و ناطق نوری نزدیکتر است و با کسانی مانند میرحسین موسوی و مهدی کروبی سر ناسازگاری دارد.

بیشتر بخوانید: مجمع تشخیص مصلحت نظام؛ از حل اختلاف تا قانون‌گذاری

مجمع تشخیص مصلحت نظام ۴۸ عضو حقیقی و حقوقی دارد و اعضای آن برای یک دوره پنج‌ساله معرفی می‌شود.

این مجمع یکی از قدیمی‌ترین نهادهای حاکمیت شمرده می‌شود. منتقدان این مجمع را به عنوان یک نهاد “مرده و تشریفاتی” و “محل سرگرمی مقام‌های ارشد سابق” نظام توصیف کرده‌اند.

به کانال دویچه وله فارسی در تلگرام بپیوندید

اعضای این نهاد در مجموع سنین بالایی دارند. تنها در آخرین دور آن پنج تن از اعضایی که در ۲۳ مرداد ۹۶ حکم گرفته بودند به دلیل کهولت سن و بیماری درگذشتند.

مهسا امینی؛ زنان در تجمعات اعتراضی روسری‌ها را برداشتند

دامنه اعتراضات به مرگ مهسا امینی در چهارمین روز گستردە‌تر شد و چندین شهر ایران صحنه تجمعات و شعارهای ضد حکومتی هستند. بسیاری از زنان روسری‌ها را برداشتند یا به آتش سپردند. گزارش‌ها از بروز خشونت علیه معترضان حکایت دارد.بنا بر گزارش‌ها، در چهارمین روز از اعتراضات عمومی به کشتە شدن مشکوک مهسا امینی بعد از بازداشت توسط گشت ارشاد، دامنه اعتراضات گستردە‌تر شدە است و مردم در چندین شهر به خیابان آمدەاند و شعارهای ضد حکومتی سر می‌دهند.

براساس تصاویری کە در فضای مجازی منتشر شدەاند، مردم معترض در شهرهای تهران، همدان، کرج، رشت، ساری، کرمان، زنجان، قزوین، قم، اراک، بندرعباس، سبزوار،کیش، بوشهر، شیراز، سنندج، ایلام،قروە، ارومیه، کرمانشاه، مریوان و سقز تجمع‌های اعتراضی برگزار کردند.

گستردگی این اعتراضات در نوع خود کم سابقه بودە است، به خصوص اقدام شمار زیادی از زنان در به دورانداختن روسری بارز بود.

یک شاهد عینی در تبریز به دویچە ولە فارسی گفت کە مردم معترض علی‌رغم حضور گستردە نیروهای امنیتی و یگان‌ویژه به تجمع و شعارهای ضد حکومتی سر دادند. به گفتە این شهروند نیروهای امنیتی اقدام به شلیک گاز اشک‌آور و گلوله‌های ساچمەای کردەاند و به همین دلیل در حوالی میدان “شهناز” درگیری‌های ایجاد شدە است و تعدادی از معترضین “زخمی و دستگیر” شدەاند.

یک شاهد عینی هم از کرمانشاه در گفت‌وگو با دویچەوله فارسی خبر داد کە “نیروهای امنیتی با شلیک گاز اشک‌آور و گلولە‌های ساچمەایی به مردم معترض حمله کردەاند.”

همچنین شبکه حقوق بشر کردستان، طی گزارشی اعلام کردە کە “یک معترض ۲۳ ساله اهل ارومیه به نام فرجاد درویشی در جریان برگزاری تجمع اعتراضی در شهرک ولیعصر ارومیه هدف تیراندازی نیروهای ضدشورش قرار گرفت و کشته شدە است.”

اعتراضات در بسیاری از شهرها منجر به درگیری‌های شدە است. اما از تعداد زخمی‌ها و دستگیرشدگان احتمالی اطلاعی در دست‌ نیست.

معترضان در اکثریت شهرها شعارهای را بر ضد رهبر جمهوری اسلامی و کلیت نظام سر دادەاند.

اوج درگیری‌ها در رشت و مشهد

براساس تصاویر منتشر شدە در شبکه‌های اجتماعی فضای شهر رشت ملتهب بودە است. در برخی از تصاویر درگیری نیروهای امنیتی با مردم دیده می‌شود و در برخی دیگر از تصاویر خودروهای دیده می‌شوند کە در آتش می‌سوزند. گفتە می‌شود کە این خودروها متعلق به “نیروهای پلیس” هستند.

گزارش‌‌ها از مشهد هم حاکی از وجود درگیری بین نیروهای امنیتی و مردم بودە است. در تصاویر منتشر شدە از مشهد خودرو و موتورسیکلت‌های دیده می‌شوند کە در آتش می‌‌سوزند. شهروندان حاضر در صحنه آنها را خودروی نیروی انتظامی می‌خوانند.

برداشتن روسری و شعارهای در ضدیت با حجاب اجباری

تصاویر زیادی از ساری، قم، سنندج ، تهران و چند شهر دیگر در شبکه‌های اجتماعی دست به دست می‌شوند کە در آن زنان روسری‌های خود را برمی‌دارند و مخالفت خود با حجاب اجباری اعلام می‌کنند.
تصویری از تجمع زنان ساری کە روسری‌های خود را در آتش می‌سوزانند، هزاران بار در شبکه‌های اجتماعی بە اشتراک گذاشتە شدە است.

پرتاب گاز اشک‌آور بە ایستگاه مترو در تهران
در یک تصویر کە یکی از مخاطبان برای دویچە وله فارسی ارسال کردە است، نیروهای امنیتی اقدام به پرتاب گاز اشک‌آور به داخل یک ایستگاه مترو در تهران می‌کنند. به همین دلیل برخی از معترضین با مشکلات تنفسی روبرو می‌شوند. مردم حاضر در ایستگاه مترو شعار می‌دهند “مرگ بر دیکتاتور”.

خبر گزاری فارس: معترضان ٢٠ الی ٣٠ نفر بودند

دامنه گسترده اعتراضات سبب شد که خبرگزاری‌های وابسته به سپاه هم نتوانند به سکوت از کنار آنها بگذرند، هر چند که کوشیدند آنها را کم‌شمار و بی‌اهمیت معرفی کنند.

خبرگزاری فارس در خبری شکل گیری تجمع‌های اعتراضی در تهران را تایید کرد، اما جمعیت معترضان را “٢٠٠ تا ٣٠٠” نفر برآورد کرد.

به گزارش این خبر گزاری از ساعت ١٧ روز سە‌شنبه “معترضین در دسته‌های ٢٠ الی ٣٠ نفره در تهران حوالی بلوار کشاورز تجمع کردند.”

فارس همچنین خبر دادە کە معترضان شعار “مرگ بر دیکتاتور” سر دادەاند و پلیس با استفاده از گاز اشک آور جمعیت را متفرق کرده است.

این گفتە‌های خبرگزاری فارسی در حالی است کە تصاویر منتشر شدە از تجمع‌های شب سەشنبه تهران، حضور معترضین در خیابان بسیار بیشتر است.

خبرگزاری تسنیم هم در گزارشی نوشتە کە “عصر امروز برخی تجمعات اعتراضی در مرکز تهران حوالی میدان ولی عصر، خیابان کریمخان، طالقانی و برخی فرعی‌های منتهی به خیابان ولی عصر برگزار شد که افراد حاضر در این تجمعات با مداخله پلیس متفرق شدند.”

به گفتە این خبرگزاری معترضان ضمن “سر دادن شعارهایی، اقدام به واژگونی و آتش‌زدن سطل‌های زباله کرده و‌به برخی تابلوهای شهری آسیب وارد کردند”.

انجمن عملی روان‌پزشکان: سلامت روانی جامعه خدشەدار شد

انجمن علمی روان‌پزشکان ایران در نامه‌ای سرگشاده به ابراهیم رئیسی تبعات روانی آنچه که بر مهسا امینی گذشته و تاثیرات آن بر جامعه هشدار داده است.

این انجمن با بیان اینکە”یکی از مؤلفه‌های تعیین‌کننده‌ی سلامت روانی-اجتماعی جامعه و افراد آن، احساس امنیت” است گفتە کە این احساس زمانی کە از سوی “نمایندگان حکومت” آسیبی می‌بیند، خدشەدار می‌شود.

در این نامه همچنین نسبت بە افزایش “بی اعتمادی” و “خشونت” در جامعه هشدار دادە شدە است.

ده‌ها پزشک خواستار بررسی پرونده پزشکی مهسا امینی بر مبنای علم شدند

دە‌ها پزشک در نامه‌ای بە رئیس سازمان پزشکی قانونی ایران خواستار آن شدند کە “پزشکی قانونی جوانب طبی فوت مهسا امینی را صرفا بر مبنای موازین علم پزشکی بررسی کند.”

به گفتە این پزشکان “روایت‌های گوناگون” در مورد مرگ مهسا امینی، در سطح جامعه رواج داده و پریشانی اجتماعی و روانی بسیار ایجاد کرده است.
این نامه به امضای “نمایندگان مجمع عمومی و روسای نظام پزشکی‌” رسیده است.

اعتراضات روز سه شنبه از دانشگا‌ه‌ها آغاز شد. دانشجویان در دانشگاه‌های شهرهای مختلف شعار‌های ضد حکومتی سر دادند.

دانشجویان دانشگاه علم‌وصنعت، بهشتی، خوارزمی، تهران و علامه در استان تهران و دانشگاه علوم پزشکی تبریز، دانشگاه یزد و دانشگاه اصفهان تجمع اعتراضی برگزار کردند.

دانشجویان در دانشگاه علم و صنعت تهران شعار “مرگ بر ماشین گشت کشتار” را سر دادند.

برگزاری همه‌پرسی در لوهانسک و دونتسک برای پیوستن به روسیه

تصمیم روسیه به برگزاری همه‌پرسی در مناطق اشغالی اوکراین، لوهانسک و دونتسک، نگرانی‌ جامعه بین‌المللی را برانگیخته است. ضدحمله جدید اوکراینی‌ها برای آزادی مناطق اشغالی نیز بخشی از افکار عمومی روسیه را نگران کرده است.منطقه دونتسک و لوهانسک به اوکراین تعلق دارند، اما از سال ۲۰۱۴ به این سو تحت کنترل جدایی‌طلبان طرفدار روسیه می‌باشند.

دویچه وله فارسی در اینستاگرام دنبال کنید

در ابتدا قرار بود پس از تصرف کامل این دو منطقه یک همه‌پرسی برای الحاق این دو منطقه به روسیه برگزار شود. تاریخ احتمالی این همه‌پرسی هم ۴ نوامبر، ” روز وحدت ملی” در روسیه تعیین شده بود. حالا ولی ارتش روسیه در تصرف همه اراضی منطقه دونتسک با مشکل روبرو شده است. حمله تهاجمی و موفقیت‌آمیزارتش اوکراین در منطفه خارکیف نیز مزید بر علت شده است. حالا جدایی‌خواهان مورد حمایت روسیه قصد دارند که همه‌پرسی را در روزهای ۲۳ تا ۲۷ سپتامبر (همین هفته) نه تنها در دو منطقه یادشده بلکه در بخش بزرگی از مناطق اشغالی خارکیف و زاپوریژیا به جریان بیاندازند. با توجه به ضیق وقت برای تدارک این “همه‌پرسی نمایشی” قرار است که به صورت آنلاین برگزار شود.

بیشتر بخوانید: زلنسکی از آمادگی برای حملات بیشتر علیه روسیه خبر داد

“موسسه مطالعات جنگ” در آمریکا در تحلیل اقدام جدید روسیه نوشته است که “الحاق بخشی از دونتسک و لوهانسک” ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه را در “وضعیت تحقیرآمیز” قرار می‌دهد، چرا که نشان‌دهنده آن است که قادر نیست این مناطق را با ارتش خود حفظ کند.

مخالفت آلمان با همه‌پرسی در مناطق اشغالی اوکراین

برگزاری رفراندوم برای الحاق مناطق اشغالی به روسیه هیچگونه زمینه قانونی ندارد و از منظر بین‌المللی نیز با آن مخالفت‌های زیادی شده است.

اولاف شولتس، صدراعظم آلمان الحاق مناطق اشغالی به روسیه را مغایر با قوانین بین‌المللی اعلام کرد. صدراعظم آلمان تاکید کرد که “این همه‌پرسی ساختگی” هرگز مورد پذیرش قرار نخواهد کرد و با حقوق بین‌الملل و تفاهم ملت‌ها مغایرت دارد.

اوکراینی‌ها تانک‌های پیشرفته روسی را به غنیمت گرفتند

نیروهای اوکراینی یک تانک مدرن و پیشرفته T-90M روسی را به تصرف خود درآورده‌اند. ظاهرا سربازان روسی این تانک را رها کرده و فرار کرده‌اند.

به گفته وزارت دفاع اوکراین این تانک در منطقه خارکیف در شرق این کشور به دست نیروهای اوکراینی افتاده است.

کارشناسان نظامی گمان می‌کنند که این تانک اکنون توسط متحدان اوکراین در ناتو مورد ارزیابی قرار گرفته است تا اطلاعات بیشتری در مورد تجهیزات نیروهای وفادار به مسکو به دست آورند.

بیشتر بخوانید: وال استریت ژورنال: پهپادهای ایرانی خسارت جدی به ارتش اوکراین زده‌اند

حساب توییتری وزارت دفاع اوکراین در مورد این “غنیمت جنگی” با طعنه‌ای گزنده نوشت: «جدیدترین تانک روسی T-90 در منطقه خارکیف در شرایط عالی پیدا شد. مالک باید به ارتش اوکراین گزارش دهد. لطفا خود را با یک پرچم سفید معرفی کنید.»

گفته می‌شود که خدمه سه نفره این تانک پیشرفته پس از گم کردن راه خود تانک را رها کردند.

روسیه زیردریایی‌های خود را از کریمه خارج می‌کند

سرویس‌های اطلاعاتی بریتانیا گزارش می‌دهند که زیردریایی‌های روسی از شبه جزیره کریمه خارج شده‌اند و نگرانی کرملین از امکان حمله اوکراین را عامل این اقدام می‌داند.

شبه جزیره کریمه از سال ۲۰۱۴ در اشغال نیروهای روسی است.

وزارت دفاع بریتانیا در لندن اعلام کرد روسیه زیردریایی‌های “کلاس‌کیلو” خود را از این شبه جزیره دریای سیاه خارج کرده و آنها را به شهر بندری نووروسیسک در جنوب روسیه منتقل کرده است.

به کانال دویچه وله فارسی در تلگرام بپیوندید

“کلاس کیلو” شامل زیردریایی‌های معمولی است که از دهه ۱۹۸۰ باقی مانده است. دلیل اقدام تازه روسیه احتمالا افزایش توانایی اوکراین برای انجام حملات از راه دور عنوان می‌شود. در دو ماه گذشته، مقر ناوگان و فرودگاه اصلی کریمه مورد حمله قوای اوکراین قرار گرفتند.

داریوش آشوری؛ جستجوگر زبانی هماهنگ با زمان

سخنرانی داریوش آشوری، پژوهشگر زبان و فلسفه، در خانه فرهنگی “کافه شالپلاته” شهر کلن، فرصتی بود مغتنم برای دوستداران او و علاقه‌مندان زبان‌شناسی. دو کتاب آشوری “زبان باز” و “بازاندیشی زبان فارسی” موضوع سخنرانی بودند.خود برای واژه‌های بیگانه معادل می‌یابد و می‌سازد، اما مقاومت سرسختانه در برابر واژه‌های بیگانه را نمی‌پسندد. فرهنگستان کنونی ایران بسیاری از واژه‌های ساخته او را تصویب کرده، بی‌آنکه نام او را بیاورد. و از پس سال‌ها پژوهش و ژرفش در زبان و اندیشه، هنوز هم سرشار از ایده‌های تازه زبانی و اندیشگی است.

روز یکشنبه ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۲ (۲۷ شهریور ۱۴۰۱) فرصتی گرانبها بود برای دوستداران داریوش آشوری و علاقه‌مندان به زبان و زبان‌شناسی تا این نظرپرداز و زبان‌شناس برجسته را در فرهنگ‌سرای “کافه شالپلاته” ملاقات کنند؛ جایی که او در این باره سخن گفت که زبان فارسی چگونه می‌تواند پاسخگوی نیازهای امروزین باشد و خود را در بیان و روایت علم با سرعت حرکت جهان هماهنگ کند.

پس از گشایش جلسه توسط پدرام فرهادی، سرپرست فرهنگ‌سرا، رضا نجفی، نویسنده و مترجم مقیم فرانکفورت، به نقش داریوش آشوری در واژه‌سازی و واژه‌گزینی برای رشته‌های گوناگون علمی اشاره کرد و به اینکه، فرهنگستان کنونی ایران بیش از ۱۵۰ واژه پیشنهادی داریوش آشوری را بدون ذکر نام او تصویب کرده است.

به گفته رضا نجفی: «جز نقش تعیین‌کننده آقای آشوری در کانون نویسندگان و ترجمه آثار فلسفی توسط ایشان، سه نسل نویسنده، مترجم و پژوهشگر زبان فارسی، وامدار او هستند، زیرا او در درجه نخست حساسیت ما به زبان را برانگیخته است و به ما آموخته تا به چالش زبان، تأثیر آن در شکل‌گیری اندیشه و واژه‌گزینی بیندیشیم».

“زبان باز” و “بازاندیشی زبان”

داریوش آشوری در سخنرانی خود نکته‌هایی از دو کتابش را برجسته کرد. کتاب “بازاندیشی زبان فارسی” که نخستین مقاله‌های آن در دهه ۱۳۵۰ چاپ شده، کوششی است برای پی‌گرفتن علمی کارهای ذوقی‌ای که فرهنگستان اول و دوم و همچنین به ویژه بنگاه فرانکلین و سرانجام غلامحسین مصاحب در دانشنامه خود کرده بودند.

آشوری از رنج‌هایی می‌گوید که پیش‌تر زبان‌شناسان و دلسوزان زبان فارسی کشیده‌اند: «همایون صنعتی‌زاده بنگاه نشر و ترجمه فرانکلین را که یک نهاد آمریکای بود با چنان همتی راه‌اندازی کرد که یک مجموعه ایرانی شد. مترجمان در این بنگاه برای ترجمه آثار پژوهشی و علمی و واژه‌گزینی دقیق، با چالش بزرگی درگیر بودند. سپس آقای مصاحب مرا به عنوان یکی از همکاران جوان پذیرفت و در آنجا بود که تجربه چندین‌ساله خوب و کارسازی کردم که فقط به واژه‌سازی و واژه‌گزینی محدود نمی‌شد. شاید باور نکنید که ایجاد فاصله یکسان میان کلمات به آسانی امکان‌پذیر و حتی پذیرفته نبود و این کار را آقای مصاحب با رنج و تلاش بسیار انجام داد».

کتاب دوم داریوش آشوری “زبان باز؛ پژوهشی درباره زبان و مدرنیت” درباره چالش زبان و تجدد است.

رشد طبیعی زبان، بی‌گمان تحت تأثیر مستقیم سرزمین و زیستگاه انسان‌هایی است که به آن سخن می‌گویند. عرب برای بیابان و صحرا و شتر چندین واژه دارد و ساکنان قطب شمال برای برف. اما با برآمدن مدرنیته و انقلاب صنعتی و پیشرفت‌های شگرف علمی، انسان امروز نیازمند غنای زودرس زبان شد: «وقتی میکروسکوپ اختراع شد و آدمی چیزهایی را دید که پیش‌تر ندیده بود، باید برای میکروب، ویروس، باکتری و جز آنها نام‌هایی پیدا می‌کرد. این شد که گونه‌ای مهندسی در زبان پدید آمد که به اتوبانی می‌مانست که برای خودروهای پرسرعت ساخته شده باشد».

واژه‌سازی و نیاز جامعه

آشوری بر آن است که در غرب برای این زبانِ تقریبا ساختگی، از زبان‌های یونانی و لاتین وام گرفتند تا بتوانند هم زبان را به تندی پاسخگوی روزگار نوین سازند و هم واژگان وام‌گرفته و برگزیده تخصصی به زبان‌های نزدیک برای همگان دریافتنی باشند.

این نظریه‌پرداز زبان در پژوهش‌های خود، نمونه‌هایی آموزنده را در مد نظر قرار داده است؛ نمونه‌هایی همچون زبان انگلیسی که می‌توانند چراغ راه باشند: «برای انگلیسی که امروزه زبان تخصصی جهانی در بسیاری از رشته‌ها به شمار می‌رود، بیش از چند میلیون واژه فرض کرده‌اند. انگلیسی‌ها در وام گرفتن از زبان‌های زنده دیگر حتی عربی و فارسی هیچ باکی ندارند. افزون بر این برای نمونه “بیالوجی” انگلیسی را فرانسوی‌ها هم به گویش خود “بیولوژی” و آلمانی‌ها “بیولوگی” می‌گویند، یعنی همه این واژه تخصصی را می‌فهمند».

داریوش آشوری پیشنهاد می‌کند که ما هم در فارسی از چنین کاری هراس نداشته باشیم: «مثلا آقای مصاحب می‌گفت چرا ما مانند اروپایی‌ها که از عمل شیمیایی “یون” در زبان فرانسوی “یونیزه” و در انگلیسی “یونایز” می‌سازند، به فارسی “یونیدن” و “یونِش” نگوییم. البته که خود من هم برای بسیاری از واژه‌های عربی و فرنگی برابرهای فارسی ساخته‌ام، اما مقاومت سرسختانه در برابر واژه‌های بیگانه را جایز نمی‌دانم».

آشوری در نهایت ابراز خوشنودی می‌کند که زبان‌شناسان جوان ایرانی مانند پیش‌ترها زبان حافظ و سعدی را برای پاسخگویی به نیازهای زبان امروز کافی نمی‌دانند و در برابر واژگان بیگانه تعصب پیشه نمی‌کنند: «سرسختی و سره‌دوستی به ما ایرانی‌ها محدود نمی‌شود. در همین آلمان تا پس از جنگ دوم جهانی پافشاری بر معادل‌سازی به آلمانی بیش از اندازه بوده است. فرانسوی‌ها “سوسیته و کمینوته”، انگلیسی‌ها “سوسایتی و کامیونیتی”، ولی آلمانی‌ها “گِزِل‌شافت و گِماین‌شافت” می‌گویند».

داریوش آشوری برای واژه‌سازی یا پذیرش واژه‌های بیگانه مرز و محدودیتی نمی‌شناسد، زیرا “مرزبان زبان” نیست، بلکه چون جوینده‌ای تیزبین جامعه‌ای را می‌نگرد که خود نیازهایش را به زبان‌شناس تحمیل می‌کند.

EnglishGermanPersian