یک زوج بریتانیایی زندانی در ایران از شنیدن صدای جنگندهها و انفجار بمب در اطراف زندان اوین خبر دادهاند. آنها گفتهاند که با انتقال بازداشتشدگان اعتراضات دیماه فضای زندان متشنجتر شده است.با تشدید درگیریها در تهران در پی آعاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، اوضاع در زندانهای ایران و وضعیت ایمنی، سلامتی و تامین حداقلهای معیشتی و درمانی برای زندانیان به نگرانی بزرگی برای خانوادههای آنها و نهادها و فعالان حقوق بشر بدل شده است. به خصوص اخباری مبنی بر انجام عملیات جنگی و حملاتی در اطراف زندانهای معروف تهران و اصفهان و روایتهایی که زندانیان از اوضاع متشنج و نابسامان درون زندانها به بیرون درز دادهاند بر ابعاد این نگرانیها افزده است.
در تازهترین روایتها از وضعیت زندانهای ایران، یک زوج بریتانیایی زندانی در ایران از شنیده شدن صدای انفجارها در نزدیکی زندان و وارد شدن خسارت به بخش محل نگهداری خود خبر دادهاند.
به گزارش رویترز، جو بنت، فرزند لیندزی فورمن، پس از گفتوگو با مادرش اعلام کرد که شرایط داخل زندان رو به وخامت است و همزمان با ادامه بمبارانها در پایتخت برای چهارمین روز متوالی، فضای زندان بهشدت متشنج شده است.
لیندزی فورمن و همسرش کریگ فورمن که در ژانویه ۲۰۲۵ هنگام سفر با موتورسیکلت در چارچوب یک سفر جهانی در ایران بازداشت شدند، به اتهام جاسوسی به ۱۰ سال زندان محکوم شدهاند. ایران این زوج را متهم کرده بود که در نقاط مختلف کشور اقدام به جمعآوری اطلاعات کردهاند، اما آنها این اتهامات را رد کردهاند.
به گفته بنت، این زوج صدای عبور جنگندهها و انفجار بمبها در اطراف زندان اوین را میشنوند. او افزود یکی از انفجارها آنقدر به زندان نزدیک بوده که باعث شکسته شدن شیشهها و آسیب به سقف بخش محل نگهداری آنها شده است.
وی گفت مادرش و همسرش بهشدت نگران هستند و با انتقال بازداشتشدگان جدید پس از اعتراضات دیماه، فضای زندان متشنجتر شده است. تماس آنها با خانواده نیز محدود به تماسهای کوتاه از یک تلفن ثابت مشترک در زندان است که زندانیان باید برای استفاده از آن در صف بایستند.
خانواده فورمن همچنین درباره دسترسی این زوج به مایحتاج اولیه از جمله غذا و آب ابراز نگرانی کردهاند. هرچند فروشگاه زندان همچنان باز است، اما با اختلال در فعالیت کارکنان و روند تأمین کالا به دلیل درگیریها، مشخص نیست ذخایر تا چه زمانی باقی خواهد ماند.
موردی نه چندان نادر
بنت همچنین گفت دولت بریتانیا در ارتباط با خانواده همکاری داشته، اما در سه ماه گذشته هیچ دسترسی کنسولی فراهم نشده و حمایتها “حداقلی” بوده است. به گفته او، هنوز “برنامه یا راهبرد مشخصی” برای آزادی این زوج ارائه نشده است.
همزمان، فعالان هشدار دادهاند که دستکم شش شهروند یا مقیم دائم آمریکا نیز در ایران بازداشت هستند و هزاران شهروند دوتابعیتی ایرانی-آمریکایی در این کشور حضور دارند؛ موضوعی که نگرانیها درباره احتمال استفاده از آنها بهعنوان اهرم فشار در بحبوحه درگیریها را افزایش داده است.
از روز آغاز جنگنگرانیها در باره وضعیت زندانیان در زندانهای ایران رو به افزایش است. فعالان حقوق بشر خواهان دستکم آزادی مشروط زندانیان یا انتقال آنها به اماکن امن هستند. در جریان حملات جنگ ۱۲ روزه در ژوئن گذشته بخشی از زندان اوین مورد حمله قرار گرفت که به گفته مقامهای دولتی به کشتهشدن بیش از ۷۰ نفر از کارکنان و مراجعان انجامید و انتقال بخشی از زندانیان از آنجا را در پی داشت.
در دو سه روز گذشته علاوه بر خبرهایی مبنی بر انجام عملیات نظامی و هدفگیری اماکنی در اطراف زندان اوین و فشافویه، وضعیت مدیریت این زندانها هم دچار اختلال توصیف شده و سلامت و ایمنی زندانیان و دسترسی آنها به حداقل نیازها با علامت سوال بزرگ روبرو است.
نامه رضا خندان به رئیس قوه قضائیه
در این میان، رضا خندان، همسر نسرین ستوده در نامهای خطاب به غلامحسین اژهای، رئیس قوه قضائیه به تاریخ ۱۲ اسفند (۳ مارس)، با اشاره به “نامهنگاریها و تذکرهای مکرر” خود و “سایر همبندیها” در جریان جنگ ۱۲ روزه بین ایران و اسرائیل “در خصوص اجرای مصوبه شماره ۲۱۱ مورخ ۱۳۹۴/۱۰/۲۲ و آزادی موقت زندانیان در مناطق جنگی” یادآور شده است که به آن تذکرات توجه نشد و “با کمال تأسف از آزادی زندانیان اوین جلوگیری شد و فاجعه کشته و زخمی شدن دهها نفر از زندانیان، کارکنان، خانوادهها و… رقم خورد و شما نیز به عنوان مقامی که با نقض صریح قانون، این فاجعه را رقم زدید، مسئولیت این اقدام را برعهده گرفتید”.
اوایل تیرماه امسال در گرماگرم جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل رسانههای ایران اعلام کردند که با ریزپرنده یا عملیات انفجاری به زندان اوین حمله شده است. بخشهای نگهبانی، اداری و دادسرای اوین، بند نسوان، ساختمان بهداری و کتابخانه بند چهار در این حمله آسیب دیدند یک هفته پس از حمله، سخنگوی قوه قضائیه ایران ادعا کرد دستکم ۷۱ نفر در این حمله کشته شدهاند و کارمندان اداری، سربازان وظیفه، زندانیان و خانواده زندانیان که برای ملاقات یا پیگیری قضائی به زندان مراجعه کرده، در میان کشته شدگان هستند. انتقال زندانیان از اوین به نقاطی نامعلوم موجی از نگرانی برانگیخت.
خندان سپس در دشتنوشتهای که نسخهای از آن هم به دویچه وله رسیده است با بیان این که اکنون چهار روز از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران میگذرد، نوشته است: «تا امروز هشدارها و تذکرات ما، مانند جنگ ۱۲ روزه نتیجهای نداشته و هزاران زندانی بیدلیل و غیرقانونی در زندانها زیر بمباران شبانهروزی محبوساند. بسیاری از خدمات به زندانیان قطع شده است. در صورت تداوم جنگ، احتمال کمبود یا نایاب شدن جیره غذایی و بهداشتی قابل پیشبینی است.»
او در ادامه نامه خود،این بار هیچ عذر و بهانهای را قابل پذیرش ندانسته و مسئولیت مستقیم حفظ جان زندانیان را با قوه قضائیه و سازمان زندانها دانسته است، زندانیانی که “هنوز عزادار همبندیان خود هستند”.
خندان در انتهای نامه خود خطاب به رئیس قوه قضائیه با تاکید بر ضرورت آزادی فوری زندانیان مینویسد: «چنانچه اقدام فوری در مورد آزادی زندانیان صورت نگیرد و اتفاق هولناک و جنایتکارانه جنگ ۱۲ روزه و یا بدتر و شدیدتر از آن رخ دهد، تاریخ در مورد شما بدترین قضاوت ممکن را خواهد کرد و هیچ عذری برای شما قابل قبول نیست و در پیشگاه عدالت باید پاسخگو باشید.»
رضا خندان در سال ۱۳۹۷ به دلیل اتهام “اجتماع و تبانی به قصد ارتکاب جرم علیه امنیت کشور” به پنج سال حبس و به اتهام “فعالیت تبلیغی علیه نظام” به یک سال حبس محکوم و به قید وثیقه آزاد شد. او در آذرماه ۱۴۰۳ به دلیل حمایت از حقوق زنان در ایران و ساخت هزاران دکمه دستساز با شعار “من با حجاب اجباری مخالفم” بازداشت شد و در حال حاضر محکومیت حبس مربوط به پرونده سال ۱۳۹۷ میگذراند.
“مسئولیت قوه قضائیه در حفاظت از جان زندانیان”
سازمان حقوق بشر ایران در تازهترین گزارش خود که روز ۱۱ اسفند منتشر شده از محدودیت بیشتر برای زندانیان محبوس در برخی زندانهای ایران به موازات بروز شرایط جنگی خبر میدهد.
همزمان نگرانیها از خطر آسیب به زندانیان در حملات نظامی یا انتقامجویی حکومت از زندانیان سیاسی و عقیدتی افزایش یافته است و بهویژه خانوادههای تعدادی از آنان نگرانی شدید خود را در این رابطه ابراز کردهاند.
سازمان حقوق بشر ایران در ادامه با اشاره به این که بازداشتگاههای وزارت اطلاعات و سازمان اطلاعات سپاه پاسداران ازجمله اهداف حملات نظامی اخیر بودهاند، نسبت به وضعیت نگهداری تعداد زیادی از دهها هزار معترض بازداشتشده در رابطه با اعتراضات ضدحکومتی دیماه در این بازداشتگاهها ابراز نگرانی کرده است.
این سازمان ضمن ابراز نگرانی از احتمال تشدید اجرای احکام اعدام در زندانهای ایران و همچنین آسیب به زندانیان در شرایط جنگی، بر ضرورت اجرای بخشنامه شماره ۲۱۱ شورای عالی قضایی جمهوری اسلامی ایران برای محافظت از جان زندانیان تأکید کرده است.
بنا بر این بخشنامه قوه قضائیه موظف است در وضعیتهای اضطراری ناشی از شرایط جنگ با استفاده از ابزارهای قانونی برای حفظ جان زندانیان اقدام کند؛ این ابزارها شامل قبول تأمین، تبدیل قرار تأمین و قبول آن، اعطای آزادی مشروط، خارجکردن زندانیان از زندان برای کار در مؤسسات خارج از زندان، آزادی زندانیان با پذیرش وثیقه، ضمانت یا کفالت و انتقال زندانیان به اماکن امن است.
تاکید سازمان حقوق بشر ایران بر لزوم دستکم آزادی مشروط زندانیان یا انتقال آنها به امکان امن در حالی است که در روزهای گذشته برخی از خانوادههای زندانیانی سیاسی نیز خواست مشابهای را مطرح کردهاند.
