دبیرکل ناتو در تلاش است هم اتحاد ناتو را حفظ کند و هم ترامپ را با خود همراه نگه دارد. اما اختلافها بر سر تقسیم بار مسئولیت، تعهدات نظامی آمریکا و جنگ ایران، آزمونی جدی برای وحدت این ائتلاف ایجاد کرده است.مارک روته، دبیرکل ناتو، در آخرین سفر خود به واشنگتن که اواخر ماه ژوئن صورت گرفت، با آمادگی کامل حاضر شده بود. هنگامی که دونالد ترامپ از متحدان اروپایی و اکراه آنها در حمایت از ایالات متحده در جریان جنگ با ایران انتقاد میکرد، دبیرکل ناتو با تمجید و ستایش پاسخ داد. او همچنین به تابلوهای بزرگی اشاره کرد که تیترهایی با رنگ طلایی روی آنها نقش بسته بود؛ یکی از آنها عنوان “تریلیون ترامپ” را داشت.
روته در برابر دوربینها کاملاً در حال تبلیغ دستاوردهای ترامپ بود. او رو به خبرنگاران با بیان اینکه «میخواهم به شما نشان دهم این رئیس جمهور چه دستاوردی داشته است»، به افزایش ۱.۲ تریلیون دلاری هزینههای دفاعی متحدان اروپایی و کانادا از سال ۲۰۱۷، یعنی زمانی که ترامپ نخستین بار به قدرت رسید، اشاره کرد.
مارک روته، تنها چند روز مانده به آغاز نشست مهم ناتو در آنکارا در هفتم ژوئیه، مشغول انجام کاری بود که به یکی از مهمترین، اگر نگوییم مهمترین، وظایف او تبدیل شده است: همراه نگه داشتن دونالد ترامپ. در این نشست، رهبران ۳۲ کشور عضو ناتو در برههای از عدم قطعیت فزاینده و در شرایطی گرد هم میآیند که تنشها در خاورمیانه افزایش یافته و جنگ روسیه علیه اوکراین همچنان ادامه دارد.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
در حالی که آمریکا در حال بازنگری در آرایش نظامی خود در اروپا است، بسیاری از دولتهای اروپایی نگران میزان پایبندی ترامپ به این ائتلاف امنیتی هستند.
نشست آنکارا در پی اثبات اهمیت ناتو
راهبرد روته برای حفظ انسجام ناتو این است که از ترامپ تمجید کند، مزایای ناتو برای آمریکا را برجسته سازد و بر تلاشهای متحدان اروپایی برای افزایش هزینههای دفاعی تأکید کند. دبیرکل ناتو میخواهد از بروز اختلافهای علنی در آنکارا جلوگیری کرده و تصویری از وحدت مؤتلفان به نمایش بگذارد.
کلاودیا مایور، کارشناس امنیت فراآتلانتیکی در اندیشکده “بنیاد مارشال آلمان”، به دویچه وله میگوید رهبران نگران تلاش خواهند کرد این پیام را منتقل کنند که ائتلاف کماکان قدرتمند است و در عین حال به دنبال “راضی کردن ترامپ و توجیهی برای ناتو” هستند.
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
به گفته او، شاید به همین دلیل باشد که روته، در تلاش برای یافتن زمینههای مشترک، تولیدات دفاعی را به محور اصلی اجلاس امسال تبدیل کرده است.
انتظار میرود روته از آنچه “انقلاب صنعتی دفاعی” مینامد رونمایی کند؛ طرحی که شامل قراردادها و توافقهای خرید تسلیحاتی به ارزش دهها میلیارد دلار برای کشورهای اروپایی به منظور افزایش تولید سلاح خواهد بود.
مایور میگوید هدف روته این است که «نشان دهد برای صنایع آمریکا بازاری وجود دارد و از نظر اقتصادی نیز استدلالی در حمایت از ناتو ارائه کند که امیدوار است برای ترامپ جذاب باشد.»
متحدان اروپایی زیر ذرهبین آمریکا
اینکه این رویکرد تا چه اندازه موفق خواهد بود، هنوز روشن نیست. مایور میگوید: «اگر در یک سال و نیم گذشته یک چیز درباره رئیس جمهور آمریکا آموخته باشیم، این است که او میتواند معادلات را بر هم بزند و پیشبینی اینکه چه خواهد کرد، دشوار است.»
نمونهای از این غیرقابلپیشبینی بودن، در نشست وزیران دفاع ناتو در بروکسل در ۱۸ ژوئن به نمایش گذاشته شد؛ جایی که پیت هگست، وزیر دفاع ترامپ، از بازنگری در استقرار نیروها و آرایش نظامی آمریکا در اروپا خبر داد.
هگست همچنین به صراحت هشدار داد: «راهبرد دفاع ملی ما بهروشنی میگوید که ما متحدان خود را تشویق و توانمند خواهیم کرد تا سهم خود را بر عهده بگیرند. بنابراین، رفتار متحدانی را که چنین نمیکنند و در حساسترین زمانها میگویند “نه”، یا “شاید”، یا “صبر کنیم ببینیم چه میشود”، به دقت زیر نظر خواهیم گرفت. این بازنگری آزمونی است که برخی کشورها در آن مردود خواهند شد و برخی دیگر با موفقیت کامل از آن عبور خواهند کرد.»
این لحن تند باعث نارضایتی برخی از وزیران حاضر در نشست شد. اصل بازنگری برای دولتهای اروپایی غیرمنتظره نبود؛ آنها مدتهاست انتظار دارند نقش آمریکا در اروپا بهتدریج کاهش یابد. نگرانی اصلی آنها، سرعت این روند است.
بوریس پیستوریوس، وزیر دفاع آلمان، نسبت به ایجاد خلأهای نظامی در دوره گذار هشدار داد. او پس از نشست وزیران دفاع گفت: «بحث بر سر یک نقشه راه است؛ بحث بر سر انجام هماهنگ این روند است. مهمترین چالش این است که از ایجاد شکافهای خطرناک در توانمندیهای نظامی جلوگیری شود.»
مایور میگوید اروپا به برنامهای مستقل برای مدیریت این دوره گذار نیاز دارد. او میگوید: «اگر آمریکا تصمیم بگیرد که دیگر نمیخواهد نقشی محوری در اروپا ایفا کند، اروپاییها باید مسئولیت بیشتری بر عهده بگیرند و با توجه به تهدید روسیه و شکنندگی کلی وضعیت ژئوپولیتیکی سراسر اروپا، بهتر است این کار را هرچه سریعتر انجام دهند.»
در پی فشارهای آمریکا، کشورهای اروپایی عضو ناتو و کانادا در سال ۲۰۲۵ هزینههای دفاعی خود را نسبت به سال پیش از آن، به صورت واقعی، ۲۰ درصد افزایش دادند.
حمایت از اوکراین در صدر دستور کار
یکی دیگر از محورهای مهم نشست آنکارا، تضمین ادامه حمایت از اوکراین، از جمله احتمال اعلام تعهدهای مالی جدید به ارزش میلیاردها دلار برای تقویت توان دفاعی و امنیتی این کشور، خواهد بود.
طبق گزارش خبرگزاری فرانسه، اعضای اروپایی ناتو و کانادا در نشست آینده آنکارا متعهد خواهند شد که امسال و سال آینده در مجموع ۷۰ میلیارد یورو (۸۰ میلیارد دلار) کمک نظامی در اختیار اوکراین قرار دهند.
با این حال، اختلافها میان متحدان اروپایی بر سر تقسیم بار این کمکها همچنان ادامه دارد و روته بارها خواستار توزیع عادلانهتر کمک به اوکراین میان شرکای ناتو شده است.
از نظر مایور، پرسش اصلی نشست ناتو نه هزینههای دفاعی و نه قراردادهای خرید تسلیحات، بلکه انسجام سیاسی است.
او میگوید: «اگر این اجلاس اختلاف سیاسی را آشکار کند، اگر مناقشهای علنی صورت بگیرد، اگر رئیس جمهور آمریکا یکی از متحدان را به دلیل هزینه نکردن کافی یا مشارکت ناکافی در جنگ ایران مورد انتقاد قرار دهد، این امر انسجام سیاسی و در نتیجه پیام بازدارندگی و دفاعی ناتو را تضعیف خواهد کرد.»
با این حال، در خصوص اتحاد میان اعضا خوشبینی محتاطانهای هم وجود دارد. در نشست گروه هفت که ماه گذشته در فرانسه برگزار شد، ترامپ لحنی بسیار مصالحهجویانهتر در پیش گرفت و همراه با دیگر رهبران، از افزایش فشار بر روسیه و ولادیمیر پوتین، از جمله اعمال تحریمهای بیشتر علیه صادرات نفت و بخش بانکی، حمایت کرد.
فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، این نتیجه را نشانهای مثبت دانست و گفت این اقدام، ارسال پیام مهمی برای اوکراین بود و “لحن تازهای در وحدت و عزم فراآتلانتیکی” ایجاد کرد. او گفت: «این شاید برای نخستین بار فرصتی برای صلح فراهم کند.»
وحدت ناتو در آستانه آزمونی واقعی
رهبران ناتو امیدوارند نشست آنکارا نیز به نتیجه مشابهی از نمایش وحدت بینجامد. انتظار میرود بیانیه پایانی این نشست بار دیگر بر ماده ۵ پیمان ناتو، یعنی اصل دفاع جمعی که بر اساس آن حمله به یک عضو، حمله به همه اعضا تلقی میشود، تأکید کند.
آنها همچنین امیدوارند در این بیانیه کماکان از روسیه به عنوان تهدیدی بلندمدت برای امنیت منطقه یورو−آتلانتیک یاد شود؛ دو موضوعی که از اولویتهای اصلی متحدان اروپایی به شمار میروند.
اما بازدارندگی تنها زمانی مؤثر است که این وعده باورپذیر باشد. به همین دلیل، انسجام، آزمون واقعی پیش روی ناتو در نشست آنکارا خواهد بود.
